Đừng bao giờ phá vỡ chuỗi kết nối
SPL | TAL TSFANY
Nguyên bản SECRETS OF A PASSIONATE LIFE: A Thinker’s Guide to Profound Happiness
CÓ CẢ MỘT THẾ GIỚI VĂN CHƯƠNG viết về mối quan hệ giữa mục tiêu và quá trình đạt được chúng. Bạn nên dừng lại để tận hưởng hiện tại hay tập trung vào con đường phía trước? Vấn đề nằm ở phương tiện hay mục đích? Về “khoảng cách” hay “thành tựu”?
Nguyên tắc triết học có thể giải quyết tất cả những tình huống tiến thoái lưỡng nan ấy là một nguyên tắc đơn giản – thành tựu là quan hệ nguyên nhân-kết quả, và các giá trị của bạn cũng vậy, chúng dẫn lối đến hạnh phúc. Điều này có nghĩa là hạnh phúc của bạn phụ thuộc vào việc nhận ra các kết nối mang tính nguyên nhân-kết quả, mối liên kết giữa nguyên nhân và kết quả. Giữa những nguyên nhân mà bạn đã khởi xướng và đầu tư công sức với các kết quả mà chúng dẫn đến.
Giả sử bạn nghĩ ra một ý tưởng làm cho người bạn đời của mình bất ngờ bằng một bữa tối tự nấu tại nhà thật dễ thương vào ngày lễ Tình nhân. Bạn lên kế hoạch, viết ra danh sách thực phẩm, mua nguyên liệu và hoa, sắp xếp để tan làm sớm vào ngày hôm đó, nấu nướng và bày trí bàn ăn. Rồi người bạn đời của bạn bước vào, ngạc nhiên và vui sướng. Cả hai cùng chia sẻ bữa tối lãng mạn với nhau và có một đêm tình yêu thăng hoa.
Vậy đâu là giá trị? Đâu là sự tận hưởng? Sự tự hào khi biết rằng chính mình đã tạo ra buổi tối ấy đến từ đâu? Nó nằm ở phương tiện – tức là ý tưởng, kế hoạch, khâu chuẩn bị, việc nấu nướng? Hay nó nằm ở kết quả – tức là bữa ăn, những nụ cười, sự thỏa mãn hay chuyện ân ái nồng cháy?
Vấn đề nằm ở tiền đề ẩn sau những câu hỏi ấy. Tại sao người ta lại nghĩ rằng cần phải có cách nào đó để tách rời nguyên nhân và kết quả? Vì sao chúng ta không thể nhìn nhận các giá trị vì những gì chúng thực-sự-là – tức là chuỗi suy nghĩ cùng hành động mang tính nguyên nhân-kết quả hướng đến thành tựu được kỳ vọng và có chủ đích? Việc theo đuổi thành tựu và giá trị là những nguyên nhân, và hạnh phúc của bản thân cũng vậy.
Một cách tư duy khác về nguyên tắc này là xem xét bao gồm các trường hợp mà rõ ràng việc tách rời nguyên nhân-kết quả sẽ phá vỡ những theo đuổi giá trị của chúng ta. Sẽ như thế nào nếu trong mỗi thử thách sắp tới, có ai đó đưa ra đề nghị loại bỏ toàn bộ chướng ngại và thử thách trên con đường của bạn? Sẽ như thế nào nếu ai đó nói với bạn rằng: “quên chuyện xây dựng công ty hay sản phẩm này đi; tôi sẽ đưa ngay cho bạn tất cả số tiền mà bạn sẽ kiếm được trong vòng năm năm tới.” Hay “Đừng bận tâm đến việc nấu một bữa ăn ngon cho người bạn yêu thương làm gì; tôi đảm bảo họ vẫn sẽ yêu bạn bất kể bạn làm gì cho họ”. Bạn hiểu vấn đề này rồi đó.
Khi theo đuổi các giá trị, hãy đánh giá cao sự trọn vẹn và bản chất mang tính nguyên nhân-kết quả của chúng, nghĩa là hãy tận hưởng cả phương tiện lẫn kết quả, từ những mộng mơ, những mong muốn, những hành động, và những thành quả đạt được. Đây là lý do vì sao những người hạnh phúc sâu sắc luôn dành thời gian để nội quán và thưởng thức hành trình, vì họ hiểu rằng đỉnh núi ấy cũng chỉ là một phần trong chuỗi theo đuổi giá trị mà thôi.
Đây là lý do chương này được dành riêng cho nghệ thuật giám sát trạng thái cảm xúc khi bạn theo đuổi các giá trị của mình. Hãy tự hỏi: “Hành trình đang diễn ra như thế nào? Tôi có đang vui thích với hành trình này không? Nếu không, vì sao? Nếu có, vì sao? Và tôi có thể khiến cho nó trở nên tốt hơn nữa không? Tại sao tôi lại bị mắc kẹt hoặc mất động lực? Có điều gì đó đã thay đổi trong mối quan hệ của tôi với giá trị mà bản thân đang theo đuổi – dự án này, mục tiêu này, hay mối quan hệ này? Tôi vẫn còn muốn điều này chứ?”
Sống một cuộc đời sâu sắc, thăng hoa đòi hỏi phải chú tâm và quan sát sự thăng trầm trong quá trình theo đuổi giá trị và những phản hồi cũng như trạng thái cảm xúc của chính mình. Sự chú tâm đó cho phép bạn “đi trước một bước” và dự đoán được những thay đổi trong hệ thống giá trị của mình, từ đó có thể làm tăng hoặc giảm động lực khi theo đuổi mục tiêu đồng thời giúp cho bạn đương đầu với các thử thách cảm xúc theo những cách hiệu quả.
Dừng lại và tận hưởng điều tốt đẹp, sau đó quay trở lại để tìm lời giải, xây dựng và sáng tạo. Hãy cứ nhảy cẫng lên vui sướng khi đứng trên đỉnh ngọn núi – vào ngày ra mắt sản phẩm của bạn, khi hoàn thành dự án cải tạo ngôi nhà, sau nụ hôn với người yêu, khi con của bạn chào đời.
Hãy suy nghĩ thường xuyên hơn về bản chất và giá trị của con đường hiện tại, và thay đổi nó (thậm chí đôi khi là từ bỏ) để tạo ra nhiều giá trị hơn cho bản thân và cuộc đời mình.
Hướng dẫn nội quán ‘Hành trình đang diễn ra như thế nào?’
Câu hỏi “Hành trình đang diễn ra như thế nào?” được thiết kế để khiến bạn dừng lại và chiêm nghiệm về trạng thái hành trình hạnh phúc cá nhân. Nó cũng nhắc bạn nhớ rằng sự chiêm nghiệm này là một phần thiết yếu của quá trình trở thành người hạnh phúc. Sự chiêm nghiệm giúp bạn xác định nguyên nhân gốc rễ và điều chỉnh lộ trình, đồng thời, đó cũng là tiến trình gặt hái thành quả từ việc theo đuổi giá trị của bản thân bằng sự tự tôn.
Bạn có thể tạo dựng sự-tự-tôn-ảo bằng cách lắng nghe phản hồi của người khác, hoặc có thể lắng nghe người thẩm phán thực sự, cái “tự-thân” trong “sự-tự-tôn”. Và nếu muốn biết cái “tự-thân” nghĩ gì về “bản thân”, bạn phải học cách nội quán và suy ngẫm. Vậy nên, việc hỏi chính mình “Hành trình đang diễn ra như thế nào?” hay “Tôi đang hành động ra sao?” là điều thiết yếu đối với tiến trình hạnh phúc.
Đây là một phiên nội quán mà tôi đã thực hiện về việc viết quyển sách này, vì nó là một Giá trị Nổi-bật-thu-hút của tôi trong một thời gian dài. “Quyển sách đang như thế nào rồi?”
Nó không suôn sẻ lắm. Tôi cảm thấy nản lòng và bế tắc. Tôi có quá nhiều điều muốn nói và viết, nhưng không biết cách diễn tả. Có điều gì đó không rõ ràng trong tiến trình viết và diễn tả nó trên giấy một cách gọn gàng, mạch lạc, trôi chảy và dễ dàng.
Điều đó là gì? Điều gì đang gây ra sự hỗn loạn này và đẩy tôi rời xa khỏi bàn viết? Tôi đang sợ cái gì? Không, tôi không nghĩ vậy. Ở đây sự nản lòng nhiều hơn là sợ hãi. Tôi đang bị thoái chí về việc gì? Kỹ năng viết của mình. Hãy đối mặt với điều đó: tôi vẫn chưa tin tưởng bản thân trong vai trò một tác giả. Tôi không xem mình là một tác giả chuyên nghiệp, và không nghĩ mình đủ giỏi. Tôi đã viết năm bản thảo cho quyển sách này, tất cả đều nhạt nhẽo và lặp đi lặp lại. Tôi ghét việc giọng văn và phong cách viết của mình thay đổi giữa các phiên viết khác nhau.
Tôi có ghét cách mình viết không? Không hẳn. Tôi có những ý tưởng mới lạ, và có thể viết theo cách thú vị. Vậy đó là cái gì? Tôi nghĩ mình không giỏi ở phần nào?… Chính là cấu trúc và cách tổ chức khiến tôi bị rối tung. Chính là nó. Tôi có ý tưởng nhưng thiếu cấu trúc. Tôi biết điểm yếu của mình là sự tổ chức và tính liền mạch, đó là lý do vì sao tôi mắc lỗi về cấu trúc của quyển sách.
Tôi phải làm gì với việc này đây? Chắc chắn phải có một giải pháp, hoặc là một kỹ thuật hoặc là ai đó có thể giúp tôi tổ chức lại. Giống như cách tôi thực hiện ở chỗ làm. Tôi mang đến sự sáng tạo và người khác mang đến cấu trúc. Có lẽ tôi cần thuê một biên tập viên giỏi, có tính tổ chức. Thực ra, hẳn sẽ tuyệt vời nếu ai có đó tổ chức tổng thể dự án này và một biên tập viên đưa ra những gợi ý phù hợp từ các bản thảo khác của tôi để tôi có thể chỉ tập trung vào việc viết lách. Sau đó, biên tập viên này có thể hỗ trợ tôi trau chuốt các chương này nhằm đảm bảo chúng được mạch lạc. Điều đó vô cùng hợp lý. Tôi nên làm vậy. Chà, tôi cảm thấy thoải mái hơn rồi.
Đây là dòng ý thức của tôi ngày hôm đó. Kết quả là, tôi tìm ra cách để thoát khỏi vòng lặp của việc viết lại một phiên bản sách nữa mà tôi không hài lòng. Một chút tự-điều-tra và phân tích nguyên-nhân-gốc-rễ bên trong có thể giúp quét sạch mạng nhện trong suy nghĩ và khiến cho bạn được rõ ràng, từ đó dẫn đến hành động hiệu quả.
Dưới đây là những gợi ý về việc thực hiện. Đây là cách tôi làm, nhưng bạn hãy thoải mái trải nghiệm và tìm ra thời điểm, công cụ hay bất cứ thứ gì khác có thể hỗ trợ bạn liên tục khi tìm hiểu sâu bản thân mình.
Hãy đặt một lời nhắc vào mỗi trưa thứ Sáu, vào thời điểm mà bạn biết mình có thể chiêm nghiệm về cả tuần đã qua mà không bị gián đoạn, và thử lộ trình sau đây:
- Ngồi trong một không gian yên tĩnh. Mở cuốn sổ tay bạn yêu thích và cầm một cây viết ưng ý.
- Viết câu hỏi “Hành trình đang diễn ra như thế nào?” hay “Tôi đang thực hiện ra sao?” cùng với ngày tháng ở đầu một trang giấy trắng.
- Nhắm mắt lại và thư giãn. Hãy để tâm trí thuộc-về-tiềm-thức được phép và có cơ hội kết nối trực tiếp với bàn tay đang viết của bạn để trả lời câu hỏi đó.
- Hãy để bất cứ điều gì nảy ra trong tâm trí được hiển thị trên trang giấy. Đừng giữ lại bất cứ suy nghĩ nào, cũng đừng phân tích hay đánh giá liệu chúng có hợp lý hay không. Đừng phán xét, đừng kìm nén, cứ để mọi thứ tuôn ra trên trang giấy, ngay cả khi nó không liên quan gì đến việc trả lời câu hỏi ban đầu. Hãy viết ra những cảm xúc của bản thân. Viết ra mọi thứ trong đầu. Cái tốt, cái xấu, và cả cái tồi tệ. Hãy thổ lộ hết trên trang giấy; trang giấy có thể chịu bất cứ thứ gì. Dừng lại khi bản thân cảm thấy trống rỗng. Bạn phải có cảm giác là “Tôi đã nói hết những gì trong tâm trí mình rồi” khi viết xong.
Không phải tất cả các phiên nội quán và giám sát bản thân đều có-tổ-chức. Một số vấn đề nan giải sâu sắc hơn và cần nhiều thời gian hơn để nghiên cứu, làm sáng tỏ và đưa ra giải pháp. Nếu bạn thấy kết quả sự nội quán của mình chỉ là một dòng ý thức hỗn độn không dẫn đến đâu, hãy thực hiện một bước nữa. Hãy rời cuốn sổ ghi chép và quay trở lại vào ngày hôm sau. Ngồi ở vị trí cũ với một cây bút đánh dấu và với tư duy của một nhà phân tích tâm lý nói rằng “Để xem chúng ta có gì ở đây”.
Hãy tự đặt cho mình những câu hỏi như: Giá trị hay nhu cầu nào đang nguy hiểm? Tôi đang trải nghiệm cảm xúc gì? Nguyên nhân do đâu? Tôi muốn gì? Có điều gì đó đã thay đổi sao? Hãy đào sâu hơn, sử dụng khung phân tích nguyên-nhân-gốc-rễ, cho đến khi bạn chạm đến sự nhận biết đích thực và đúng đắn.
Thỉnh thoảng, việc tóm rắt những gì bạn đã học từ các phần đã được đánh dấu sẽ rất hữu ích, vì chúng có thể làm sáng tỏ về các hoạt động nội tâm của bạn.
Trở lại ví dụ về quyển sách này của tôi:
- Quyển sách này thực sự quan trọng đối với tôi. Nó cần phải được viết ra.
- Tôi là một người viết tốt nhưng thiếu sự tổ chức và tính liền mạch cần thiết. Điều này cũng giống như những lĩnh vực khác trong đời sống khi tôi giải quyết bằng cách tận dụng kỹ năng của những người khác để bổ sung cho phần của mình.
- Tôi đã rõ ràng về vấn đề mình muốn nói, và dàn ý dựa-trên-câu-hỏi là hợp lý. Hãy cứ giữ nguyên điều đó.
- Tôi cần một người tổ chức và một biên tập viên.
- Tôi có ý tưởng về việc có thể tiếp cận ai.
- Hãy thực hiện điều đó.
- Tôi cảm thấy ổn hơn và đầy hy vọng. Tôi có thể thực hiện điều này.
Đây chính là bước đột phá giúp cho việc viết lách và xuất bản quyển sách này trở nên khả thi. Tiến trình này áp lực cao và rất khác thường cho đến khi ta quen với nó. Tư duy nội quán là điều kiện tiên quyết để theo đuổi hiệu quả các giá trị, dẫn đến việc gắn kết và tương hợp giữa thế giới bên ngoài và bên trong của một người. Nó có thể khiến ta hiểu biết sâu sắc về cách những hình dung và khát khao bên trong chuyển thành hiện thực cũng như cách chúng định hình lẫn nhau trong vòng lặp phản hồi liên tục.
Bài thực hành nội quán này đảm bảo rằng chúng ta không phớt lờ lượng thông tin khổng lồ và những dữ liệu trọng tâm được khởi tạo từ trải nghiệm theo đuổi các giá trị. Kiên trì với bài thực hành này sẽ giúp bạn trở thành người theo đuổi giá trị và hạnh phúc giỏi hơn nhiều. Bạn sẽ ngày càng hiểu rõ bản thân mình hơn, hiểu được những sắc thái thăng hoa cũng như điều gì kích thích mình, cả tích cực lẫn tiêu cực.
Những phán xét giá trị sâu sắc nhất nào bạn vô thức áp dụng để tô điểm cho những trải nghiệm mang tính cảm xúc của bản thân, và chúng có lý trí hay phi lý trí ra sao? Việc thấu hiểu và dự đoán được cảm xúc của chính mình là một trạng thái tồn tại tự do. Biết chính xác mình muốn gì và lý do tại sao, là cảm giác an tâm nhất mà một người có thể có được. Tự nội quán có thể mang đến cho bạn điều đó.
Trong nhiều trường hợp, bài thực hành nội quán có lẽ sẽ dẫn đến kết quả là bạn nhận ra điều gì đó đã thay đổi trong thang bậc giá trị của mình. Có lẽ điều gì đó bạn từng cảm thấy háo hức nay dường như không còn sức hút nữa. Có lẽ bạn đã trải nghiệm điều không mong đợi, hay có lẽ bạn vừa mới vượt qua nó. Đây có thể là lúc để xem xét lại Thiên hà Giá trị và Bản đồ Giá trị của bản thân. Thay đổi những gì cần thay đổi. Những điều chỉnh đó thường sẽ tinh lọc các giá trị hiện hữu vì bạn đã có được sự rõ ràng hơn trong suốt quá trình theo đuổi chúng. Hãy làm điều này thường xuyên đồng thời giữ cho Thiên hà Giá trị cũng như Bản đồ Giá trị của bản thân luôn sạch sẽ, rõ ràng và chân thực với những gì bạn thấy có ý nghĩa trong đời ở thời điểm hiện tại.
Thoát bế tắc
Ngay cả khi đã tự nội quán cẩn trọng, hiểu-rõ về bản thân, chọn lựa kĩ càng giá trị theo đuổi, lập kế hoạch và thực thi bài bản, mọi thứ vẫn có thể trở nên cam go và khó khăn. Trên con đường theo đuổi giá trị cá nhân, sẽ có những thời điểm bạn có thể mất đi động lực, quên mất lý do vì sao mình bắt đầu hành trình này và đối mặt với những thách thức mới, không mong muốn, làm bào mòn khát khao thành tựu của mình – Tất cả đều là một phần trong hành trình tuyệt-vời-quả-cảm của bạn.
Vậy bạn làm gì khi chán nản và kiệt sức? Làm cách nào bạn thoát khỏi tâm trạng đó? Làm sao bạn có thể vực dậy bản thân và được tiếp thêm sức mạnh để bắt đầu lại?
Tôi nhận ra rằng việc phân loại “sự bế tắc” của bản thân giúp tôi áp dụng chiến lược đúng đắn để thoát khỏi nó. Hãy nói về ba nhóm phân loại hay ba cấp độ bế tắc khác nhau trên con đường theo đuổi giá trị.
Cấp độ 1: Những chướng ngại thực tế
Khi bạn tiến lên phía trước và hành động theo kế hoạch theo đuổi giá trị của bản thân, mọi việc bắt đầu xảy ra, mang đến cho bạn nhiều dữ kiện và dấu hiệu hơn. Một vài trong số những dữ liệu đó chắc chắn là mới tinh và bất ngờ.
Khi có bằng chứng mới đòi hỏi cần phải thay đổi kế hoạch hoặc chỉ điều chỉnh lại hướng đi, bạn cần tạm dừng và lập lại kế hoạch. Hãy sử dụng bảng Kế hoạch Giá trị thu hút nổi bật (myhappiness.team/spotlight-value-planning) để xác định bản chất của chướng ngại mới và nghĩ ra những chiến lược để vượt qua nó. Bài thực hành này cũng hữu ích khi bạn trải nghiệm những phản hồi cảm xúc không mong đợi, khi những người khác thay đổi kế hoạch, và khi tình huống thay đổi đột ngột.
Khi bạn cảm thấy bị quá tải bởi những chướng ngại khiến mình bế tắc hoặc dịch chuyển chậm hơn so với kế hoạch, hãy phân chia những tình huống và hoàn cảnh phức tạp thành các đơn vị nhỏ hơn trong tâm trí mà bạn có thể xử lý được.
Khi đương đầu với các chướng ngại thực tế, mục tiêu là để hiểu rõ tình huống, xác định vấn đề và giải quyết nó. Mục đích của bạn là đưa dự án trở về đúng quỹ đạo càng sớm càng tốt.
Cấp độ 2: Mất động lực hoặc sự chú tâm
Một ngày bạn thức dậy và nhận ra rằng động lực và đam mê dành cho việc theo đuổi giá trị đã thay đổi – hoặc sụt giảm hoặc biến mất hoàn toàn. Giờ phải làm sao đây?
Nhiều người xem điều này như là dấu hiệu cho thấy đã đến lúc từ bỏ việc theo đuổi giá trị này và thử thứ khác. Đây không phải là hành động hợp lý. Đừng xem cảm xúc của bản thân là điều chính yếu. Thay vì vậy, hãy bắt đầu trò chuyện với chính mình và tìm hiểu chuyện gì đang diễn ra trong tâm trí thuộc về tiềm thức của bản thân, nơi những cảm xúc mà bạn đang trải nghiệm bị dẫn dắt bởi các đánh giá và suy nghĩ tự động. Nghiên cứu, làm rõ, thăm dò và thử thách nếu cần. Đừng hành động cho đến khi người-trưởng-thành có-trách-nhiệm trong đầu bạn, tức là tâm trí có ý thức của bạn, hiểu rõ con đường đúng đắn phía trước. Như bạn đã biết, cảm xúc không nên dẫn dắt hành động.
Khi bạn mất động lực về điều gì đó quan trọng đối với mình, đó là lúc cần nghiên cứu nguyên nhân gốc rễ. Hãy xem xét vài ví dụ về việc tự đối thoại mà bạn có thể trải qua.
“Tôi không muốn điều này nữa“
Giả sử bạn cảm thấy như “Tôi không muốn điều này nữa” hay “Điều này quá khó hay quá khác so với những gì tôi mong đợi; tôi không thích nó”. Khi điều đó xảy ra, phản ứng đầu tiên của tôi là “Đến lúc khám phá bí ẩn rồi!” hoặc “Hãy tìm hiểu xem chuyện gì đang diễn ra”.
Hãy dành thời gian để tự hỏi “Tại sao tôi dần mất đi động lực?”. Hãy nội quán và cố gắng hiểu những gì đang gây ra tình huống này. Theo kinh nghiệm của tôi, bạn có thể nhận được những câu trả lời như “Tôi tưởng mình thích nó, nhưng không phải vậy. Hóa ra nó là điều tôi không thích.” Trong trường hợp này, hãy hỏi chính mình: “Cái gì khiến tôi nghĩ rằng mình sẽ thích điều này? Có khoảng cách nào giữa những gì tôi hình dung và thực tế đang diễn ra? Nếu có, vậy khoảng cách đó là gì? Tôi đã sai khi phóng chiếu những gì mình muốn hay có một khía cạnh nào đó của điều tôi muốn đang bị thiếu trong thực tế?”
Đừng vội kết luận rằng “chỉ là sai lầm” về những gì bản thân mong muốn. Một sai lệch nhỏ giữa hình dung của bản thân và hiện thực có thể dẫn đến đánh mất hoàn toàn động lực nếu lý do của sự sai lệch ấy là một giá trị cốt lõi đối với bạn. Trong nhiều trường hợp, tôi nhận ra rằng một khía cạnh nhỏ bị thiếu trên con đường theo đuổi tạo ra khác biệt lớn. Tất cả những gì tôi phải làm là mang nó trở về nhằm khơi lại động lực để tiếp tục.
Nếu, sau nhiều phiên nội quán, kết luận của bạn vẫn là “Tôi không muốn điều này nữa. Tôi từ bỏ việc theo đuổi này”, thì trước khi từ bỏ hãy đảm bảo rằng, bạn hiểu đầy đủ những gì mình nói. Bạn đang tuyên bố rằng bạn – người đã lập kế hoạch cho toàn bộ điều này, và đã thuyết phục bản thân cũng như mọi người xung quanh rằng đây là những gì mình muốn – đã sai. Có phải đã sai không? Hay là điều khác, chẳng hạn như những kỹ năng để theo đuổi mục tiêu của bạn chưa phát triển đầy đủ?
Từ bỏ luôn là một lựa chọn, nhưng có một cái giá phải trả. Chắc chắn bạn không muốn xây dựng hình ảnh bản thân như một kẻ bỏ cuộc hay một người không đáng tin cậy trong việc mong muốn, lên kế hoạch và thực thi. Vì vậy, hãy dành thời gian để tự hỏi: Tôi đã thực sự mất hứng thú đối với điều này, hay có điều gì khác đang cản trở tôi? Có phải là chuyện thiếu lòng tin ở bản thân? Có phải là sự kháng cự với việc thay đổi hay học hỏi điều mới.
Chỉ có bạn mới có thể trả lời những câu hỏi đó.
“Tôi không có những gì cần thiết“
Một phiên bản khác có thể là: “Tôi không có những gì cần thiết”. Trong trường hợp này, tôi tiếp tục hỏi: “Cần điều gì để nó diễn ra? Tôi đang thiếu gì? Làm thế nào để có nó?”. Bạn có thể đã đánh giá thấp tri thức và các kỹ năng cần thiết để theo đuổi giá trị của mình. Tuyệt vời! Bây giờ bạn đã biết chướng ngại của mình, và có thể điều hướng sự chú ý của bản thân để tìm giải pháp cho vấn đề nan giải đó.
Tôi cố gắng chia nhỏ những tuyên bố mang tính khái quát quá mức trong lời tự sự của mình vì tôi biết chúng không hữu ích. Tôi chia nhỏ câu “Tôi không có đủ những gì cần thiết” thành “Chính xác thì tôi không có cái gì, và tôi có thể làm gì để thu hẹp khoảng cách đó?” Tôi nghe nói về nhiều cuộc theo đuổi đã thất bại vì mọi người tự nản chí với những khái quát hóa như vậy. Đừng trở thành nạn nhân của những đánh giá ác ý, không chính xác, hay quá xuềnh xoàng làm cạn kiệt động lực và lòng tự tôn của bản thân.
Hãy đón nhận gian nan và thử thách trên con đường theo đuổi mục tiêu. Bạn chọn nó vì nó cam go và sẽ khiến bạn trưởng thành. Vì vậy, hãy thay đổi “Tôi không có những gì cần thiết” thành “Tôi sẽ có cái cần thiết” hoặc một suy nghĩ tích cực, hướng-giá-trị tương tự để thúc đẩy bạn tiến lên.
“Chỉ là điều này quá khó“
Nếu việc tự nội quán mang đến kết quả như “Chỉ là điều này quá khó và phức tạp” thì đó chỉ là một biến thể của vấn đề thiếu hụt nguồn lực và kinh nghiệm. Những gì bạn nghĩ và thấy phức tạp dường như sẽ dễ dàng đối với người đã từng làm nó. Một người hạnh phúc chấp nhận những điều chưa biết và trải nghiệm việc học hỏi từ những cơ hội mới. Đừng để cơ chế phòng vệ cướp đi cơ hội làm điều gì đó thực sự khó khăn. Phần thưởng thì quá tuyệt vời, còn thất bại lại quá đau thương.
Đây là một ví dụ bao gồm ba chủ đề trên:
“Tôi không muốn viết quyển sách này nữa. Nó quá khó, và tôi không phải là nhà văn. Tôi không thể ép buộc mình viết liên tục, và kết quả là một mớ hỗn độn không đi đến đâu. Tôi đã thử rất nhiều lần, lãng phí hàng tháng trời, và quyển sách này còn lâu mới thành hình. Có lẽ tôi chỉ nên tập trung vào việc tổ chức các buổi chuyên đề thôi”.
Đây là những gì tôi đã phải đối mặt khi đang viết quyển sách này.
Với đủ sự trung thực và tò mò, tôi nhận ra mình đã muốn viết quyển sách này nhiều đến mức nào. Nó quan trọng đối với tôi, và tôi có khả năng, tôi phải vượt qua sự nản chí và đau thương khi học hỏi kỹ năng mới đồng thời tái kết nối với đam mê và tầm nhìn mình đã có khi bắt đầu hành trình này.
Tôi đã tìm nhiều cách để vượt qua thử thách gay go và những suy nghĩ tự-kháng-cự. Tôi thuê một biên tập viên, thay đổi thời gian biểu của bản thân để dậy sớm hơn và viết mỗi ngày, đọc đủ sách để tìm ra giọng văn của riêng mình. Điều đó không hề dễ dàng, nhưng tôi đã thoát khỏi bế tắc ngay cả khi đã bị mắc kẹt trong một thời gian dài. Tôi đã không bỏ cuộc, và quyển sách này chính là bằng chứng cho điều đó.
“Điều gì đó quan trọng hơn cần sự chú tâm của tôi“
Thỉnh thoảng, vấn đề nan giải có thể là: “Điều gì đó quan trọng hơn cần sự chú tâm của tôi. Sự ưu tiên của tôi đã thay đổi.” Được thôi. Nếu có điều gì đó quan trọng hơn đối với bản thân, một giá trị ở cấp độ cao hơn, hay một điều cấp bách đòi hỏi sự chú tâm của bạn, hãy thực hiện nó. Hãy phục vụ các giá trị của bạn theo thang bậc và có-lý-trí. Chỉ cần đảm bảo rằng đây không phải là cái cớ để trốn tránh một trận chiến sâu xa hơn hay từ bỏ và quay trở lại với những thói quen cũ thoải mái. Và đừng quên quay lại và xem xét việc theo đuổi giá trị mà bạn đang trì hoãn ngay khi phần ưu tiên cao hơn đã được giải quyết.
“Tôi không đủ giỏi“
Một lý do khác khiến bạn bị mắc kẹt có lẽ biểu thị cho một chướng ngại sâu xa hơn: lòng tự tôn của bản thân. Nếu những bản ghi chép nội quán cho thấy một điều gì đó như “Tôi không đủ giỏi về điều này” hay “những người như tôi không thể làm được điều như vậy”, hay “Tôi không bao giờ thành công”, hay thậm chí “Tôi không xứng đáng có điều này” thì bạn đang đối mặt với một chướng ngại sâu xa hơn. Mặc dù đây là chướng ngại khó vượt qua nhất, hãy nhớ rằng đây vẫn là vấn đề có thể tìm được giải pháp; bạn không bị bắt buộc hay bị định sẵn sẽ thất bại. Hãy chào đón thử thách, tìm ra cách giải quyết và vượt qua sự khó khăn này.
Để bắt đầu, hãy thử đặt ra một câu hỏi giúp bạn đào sâu vấn đề hơn một chút: “Vì sao tôi nghĩ mình không đủ giỏi hoặc không xứng đáng với giá trị này? Tôi có bằng chứng nào cho thấy mình đã đúng khi nghĩ như vậy không? Đánh giá của tôi có khách quan không” hoặc “Vì sao tôi bị thuyết phục rằng mình không có cơ hội nào để thành công? Điều đó có đúng không hay tôi sợ điều gì khác? Tôi có đang cố gắng bảo vệ bản thân khỏi thất bại hay khỏi việc đương đầu với điều gì đó sâu xa hơn? Nếu vậy, tôi đang sợ hãi điều gì?”
Kiểu nội quán này có thể dẫn bạn đến một chuỗi những câu hỏi sâu xa hơn, qua đó phơi bày bản chất thực của sự kháng cự bên trong mình. Sau cùng, bạn có lẽ sẽ phải đối diện với niềm tin cốt lõi bên trong được hình thành từ sang chấn thời thơ ấu. Vết sẹo tinh thần này bảo vệ bạn không trải nghiệm lại nỗi đau đó lần nữa, nhưng nó cũng hạn chế khả năng trưởng thành, phát triển và theo đuổi những mục tiêu tuyệt vời khiến cho cuộc đời của bạn phong phú hơn.
Đừng từ bỏ cơ hội tuyệt vời này để phá vỡ mô sẹo tinh thần bằng cách xoa bóp thật sâu vào bên trong nó. Cách để thực hiện điều này là thách thức suy nghĩ cốt lõi đã tạo ra vết sẹo đó ngay từ đầu. “Nó có thật không? Tôi thực sự tệ như vậy hả? Tôi thực sự vô vọng rồi sao?” Tôi nhớ những phiên nội quán khi thất bại mà cảm giác như tôi đang chiến đấu với phiên bản 7-tuổi của mình, đứa đang dậm chân trong cơn giận dỗi trẻ con vì một lời đánh giá sai lầm đã trở thành rào cản tâm lý. Để tôi nói bạn nghe, khi tiến tình này được thực hiện đúng cách, bạn có thể cảm thấy như mình được giải phóng khỏi xiềng xích nặng nề đã đè nặng lên bản thân trong suốt nhiều năm. Có một kiểu hồi sinh có khả năng thực hiện được bằng cách giải phóng những niềm-tin-tự-thân sai lầm đã quấy nhiễu và hạn chế năng lực biểu đạt bản thân mình.
Đây không phải là một tiến trình dễ dàng, nhưng sống một cuộc đời không trọn vẹn vì những xung đột nội tâm và những phán xét giá trị phi lý trí cũng chẳng dễ dàng hơn.
Jerry đã tham gia lớp chuyên đề của tôi. Anh ấy trầm tính, dè dặt và nói chuyện nhẹ nhàng. Khi chúng tôi đề cập đến phần Giá trị nổi bật, Jerry bày tỏ mong muốn có một mối quan hệ lãng mạn. Anh ấy đã thử hẹn hò, nhưng nó không đi đến đâu cả. Anh ấy tuyệt vọng và đã ở trạng thái tinh thần chấp nhận rằng một mối quan hệ lãng mạn, sâu sắc sẽ không xảy đến với mình.
Với sự khích lệ của các đồng sự tại Happiness Team, anh ấy đã thử hẹn hò lần nữa nhưng kết quả vẫn vậy. Anh ấy không thể tìm thấy ai đó khiến mình hứng thú. Anh ấy muốn một người có thể phù hợp với trình độ trí tuệ và sự sáng tạo của mình.
Tôi đã đề nghị Jerry nội quán và đi sâu hơn. “Vì sao tôi không thu hút được một người bạn đời phù hợp?” là câu hỏi mà anh chọn để hỏi chính mình. Vào một tối muộn, anh quyết định cần phải thay đổi điều gì đó. Anh đã lên văn phòng của mình và bắt đầu viết. Anh đã viết hết trang này đến trang khác. Tâm trí điều hướng anh trở về vài trải nghiệm thời thơ ấu lúc anh bị chê cười vì béo phì. Anh nhận ra mình đã luôn tự nói với bản thân sau những sự cố đó, rằng “Tôi là một người mập”. Anh đã tận dụng mọi cơ hội để củng cố vững chắc niềm-tin-tự-thân rằng mình là một người mập, và theo thời gian, anh đã hình thành thói quen ăn uống để bảo vệ và củng cố niềm-tin-tự-thân của mình.
“Tôi có cần phải mập không? Tôi có bị định sẵn sẽ mập mãi mãi không?” anh tự hỏi. “Không. Cái giá mà tôi phải trả khi cứ nghĩ bản thân mình là một người mập là gì?” Anh đi sâu hơn. Câu trả lời dần lộ diện. “Tôi nghĩ mình là người thiếu kỷ luật kinh niên và không xứng đáng có một mối quan hệ với người có kỷ luật. Tôi không đủ tốt cho mối quan hệ với kiểu người mà tôi muốn ở gần bên. Tôi không xứng đáng với cô ấy”. Jerry bắt đầu hiểu vì sao anh không có cơ hội thu hút kiểu bạn đời mà mình mong muốn.
Jerry đã đủ dũng cảm để thừa nhận với nhóm rằng nếu anh muốn có một mối quan hệ lãng mạn, anh cần thay đổi điều gì đó trong nhận thức và lòng tự tôn của bản thân. Với sự hỗ trợ của một thành viên khác trong nhóm, anh ấy đã thuê một huấn luyện viên cá nhân đến nhà anh ba lần một tuần vào lúc bảy giờ sáng. Jerry giảm hơn hai mươi bảy kilogram và hoàn toàn thay đổi thói quen ăn uống của mình.
Những bức ảnh cưới anh gửi gần đây rất đẹp.
Cấp độ 3: Tuyệt vọng hay lo âu tột độ, quá mức
Đôi khi, ngay cả những nỗ lực hết sức của bạn để nội quán và hiểu rõ những hoạt động nội tâm cũng không mang lại bất kỳ kết quả tiến bộ và sự cải thiện nào. Bạn không thể thoát khỏi bế tắc, đồng thời, bạn có thể trải qua cảm giác tuyệt vọng hoặc lo âu tồi tệ hơn. Nếu sau những nỗ lực trung thực để hiểu ra các kiểu suy nghĩ phi lý trí mà bạn vẫn không thể tìm được cách tiến lên, bạn nên tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên nghiệp.Ở đây ý tôi là một nhà trị liệu có-định-hướng và kiên nhẫn trong việc hỗ trợ bạn khám phá ra những lý do đằng sau sự “bế tắc” của mình.
Nhưng hãy cẩn trọng! Đáng tiếc, nhiều nhà trị liệu và nhà tâm lý học không có nền tảng triết học phù hợp, nên họ không thể dẫn dắt hiệu quả cho bệnh nhân của mình hướng tới sự rõ ràng và những giải pháp có ý nghĩa. Đối với tôi, nói chuyện với một nhà trị liệu cũng đạt được mục tiêu giống như việc nội quán cá nhân, đưa các tiến trình thuộc-về-tiềm-thức ra ánh sáng để chúng ta có thể nhận biết các quy luật đó và đánh giá chúng một cách có ý thức. Với những trải nghiệm quá khứ sâu sắc, đôi khi đầy tổn thương, thật khó để tự phân tích và tự chữa lành. Hành trình nội quán được dẫn dắt bởi người khác có thể là con đường giúp giải quyết những hành vi phi lý trí, do cơ chế phòng vệ chi phối. Bạn nên yêu bản thân đủ nhiều để nhận ra khi nào mình cần kiểu hỗ trợ như vậy.
<< Phần trước << | | | | | >> Phần tiếp theo
<<Trở lại mục lục>>
REASON 