VOS | Nathaniel Branden (1962)
Lý thuyết về chủ nghĩa cá nhân là phần trọng tâm của triết thuyết Khách quan. Chủ nghĩa cá nhân là một khái niệm đạo đức – chính trị, đồng thời là một khái niệm đạo đức – tâm lý. Với tư cách là một khái niệm đạo đức – chính trị, chủ nghĩa cá nhân đề cao tính tối thượng của quyền cá nhân, nguyên tắc cho rằng con người là một mục đích tự thân, không phải là phương tiện cho mục đích của người khác. Với tư cách là một khái niệm tâm lý – đạo đức, chủ nghĩa cá nhân cho rằng con người nên tư duy và phán xét một cách độc lập, không đánh giá điều gì cao hơn khả năng trí tuệ của mình.
Như Ayn Rand đã trình bày trong tiểu thuyết Atlas Shrugged, cơ sở triết học và sự kiểm nhận của chủ nghĩa cá nhân là sự thật rằng, chủ nghĩa cá nhân, về mặt đạo đức, chính trị và tâm lý, là một yêu cầu khách quan đối với sự tồn tại đúng đắn của con người, đối với sự tồn tại của con người với tư cách con người, với tư cách một thực thể có lý trí. Điều đó ẩn ngầm và liên quan đến một bộ quy tắc đạo đức vốn xem sự sống của con người là tiêu chuẩn giá trị.
Việc ủng hộ chủ nghĩa cá nhân theo nghĩa hẹp không phải là mới; cái mới chính là sự xác thực của chủ nghĩa Khách quan về học thuyết của chủ nghĩa cá nhân và về sự xác định phương cách nhất quán để thực hành điều này.
Ý nghĩa đạo đức – chính trị của chủ nghĩa cá nhân thường xuyên được cho là: làm bất cứ điều gì ta muốn, bất kể quyền lợi của người khác. Những tác giả như Nietzsche và Max Stirner đôi khi được trích dẫn để ủng hộ cho cách hiểu này. Những người theo thuyết vị tha và thuyết tập thể rõ ràng được hưởng lợi trong việc thuyết phục mọi người rằng đó là ý nghĩa của chủ nghĩa cá nhân, rằng người từ chối hy sinh là kẻ có ý hướng hy sinh người khác.
Sự mâu thuẫn khi giải thích như vậy về chủ nghĩa cá nhân và sự bác bỏ đối với cách giải thích ấy, là ở chỗ: vì cơ sở hợp lý duy nhất của chủ nghĩa cá nhân với tư cách một nguyên tắc đạo đức, là, những yêu cầu về sự tồn tại của con người với tư cách con người, một người không thể đòi hỏi quyền thuộc về đạo đức khi xâm phạm quyền của người khác. Nếu anh ta phản đối quyền bất khả xâm phạm đối với người người khác, thì anh ta không thể đòi hỏi quyền đó cho bản thân mình; anh ta đã bác bỏ cơ sở của quyền. Không ai có thể yêu cầu quyền thuộc về đạo đức đối với sự mâu thuẫn.
Chủ nghĩa cá nhân không chỉ bao gồm việc bác bỏ niềm tin rằng con người phải sống vì tập thể. Một người tìm cách trốn tránh trách nhiệm duy trì sự sống thông qua tư duy và nỗ lực của chính mình, đồng thời muốn tồn tại bằng cách chế ngự, cai trị và bóc lột người khác, không phải là người theo chủ nghĩa cá nhân/người vị kỷ. Người vị kỷ là người sống vì lợi ích của chính mình và bằng trí óc của chính mình; anh ta không hy sinh bản thân vì người khác cũng không hy sinh người khác vì mình; anh ta giao thiệp với con người như một thương nhân — không phải như một kẻ cướp; anh ta giao thiệp với tư cách Người sản xuất — không phải Attila.
Chính vì nhận ra sự khác biệt này mà những người theo thuyết vị tha và thuyết tập thể, muốn con người bỏ qua: sự phân biệt giữa một thương nhân và một kẻ cướp, giữa một Người sản xuất và một Attila.
Nếu ý nghĩa của chủ nghĩa cá nhân, trong bối cảnh đạo đức-chính trị, đã bị xuyên tạc và hạ thấp chủ yếu bởi những người chống đối công khai, thì ý nghĩa của chủ nghĩa cá nhân, trong bối cảnh đạo đức-tâm lý, đã bị xuyên tạc và hạ thấp chủ yếu bởi những người ủng hộ tự xưng: những người mong muốn loại bỏ sự phân biệt giữa một phán xét độc lập và sự tùy hứng chủ quan. Những người này lại được cho là “người vị kỷ”; họ đánh đồng chủ nghĩa cá nhân với “cảm xúc độc lập”, chứ không phải với tư duy độc lập. Không có thứ gọi là “cảm xúc độc lập”. Chỉ có tâm trí độc lập.
Người vị kỷ, trước tiên và quan trọng hơn hết, là người có lý trí. Sự sống của một người phụ thuộc vào chính khả năng tư duy và năng lực lý trí của anh ta; tính có lý trí là điều kiện tiên quyết của sự độc lập và tự chủ. Một “người vị kỷ” mà không độc lập cũng không tự chủ, là một sự mâu thuẫn; về mặt logic, chủ nghĩa cá nhân và tính độc lập không thể tách rời nhau. Tính độc lập căn bản của người vị kỷ bao gồm sự trung thành của anh ta đối với tâm trí của bản thân mình: đó là sự nhận biết về các sự thật trong thực tại, sự hiểu biết, phán xét của anh ta, anh ta không chấp nhận hy sinh vì những lời khẳng định vô cớ của người khác. Điều đó chính là ý nghĩa của sự độc lập về trí tuệ — và điều đó là bản chất của một người theo chủ nghĩa cá nhân. Anh ta lấy sự thật làm trung tâm một cách không thiên vị và không khoan nhượng.
Con người cần tri thức để tồn tại, và chỉ có lý trí mới có thể đạt được tri thức; những người gạt bỏ trách nhiệm tư duy và lý luận, chỉ có thể tồn tại như một kẻ ký sinh trên tư duy của những người khác. Và kẻ ký sinh không phải là người theo chủ nghĩa cá nhân. Người phi lý trí, người tôn thờ sự tùy hứng vốn xem tri thức và tính khách quan là “những hạn chế” đối với sự tự do của anh ta, người theo chủ nghĩa khoái lạc trong phạm vi khoảnh khắc nhất thời vốn có hành động theo cảm xúc riêng tư, không phải là người theo chủ nghĩa cá nhân. “Tính độc lập” mà một người phi lý trí tìm kiếm là sự tách rời thực tại — như Người dưới hầm[1] của Dostoevsky than thở: “Làm sao tôi quan tâm đến các quy luật tự nhiên và số học, khi mà, không biết vì sao, tôi không thích những quy luật đó và không thích sự thật rằng hai lần hai bằng bốn?”
Đối với người phi lý trí, sự tồn tại chỉ đơn thuần là một cuộc xung đột giữa sự tùy hứng của anh ta và sự tùy hứng của người khác; đối với anh ta, khái niệm về một thực tại khách quan không có thực.
Sự nổi loạn hoặc sự khác thường theo nghĩa của chúng không cấu thành bằng chứng về chủ nghĩa cá nhân. Chủ nghĩa cá nhân không chỉ bao gồm việc bác bỏ thuyết tập thể, cũng vậy, chủ nghĩa cá nhân không chỉ là không tuân thủ. Người tuân thủ là người tuyên bố, “Đó là sự thật bởi vì những người khác tin vào điều đó” — nhưng người vị kỷ không phải là người tuyên bố “Đó là sự thật bởi vì tôi tin vào điều đó”. Người vị kỷ tuyên bố rằng “Tôi tin vào điều đó bởi vì tôi biết lý do tại sao điều đó đúng.”
Có một đoạn trong The Fountainhead (Suối nguồn) đáng được nhắc đến trong sự liên hệ này. Ở chương viết về cuộc đời và sự nghiệp của Ellsworth Toohey, người theo thuyết tập thể, Ayn Rand mô tả các nhóm nhà văn và nghệ sĩ khác nhau mà Toohey đã tập hợp: có “…một người phụ nữ không bao giờ viết hoa trong sách của mình, và một người đàn ông không bao giờ sử dụng dấu phẩy…, và một người khác đã viết những bài thơ không có vần điệu …Có một cậu bé không sử dụng vải dệt gai, nhưng đã làm điều gì đó với những chiếc lồng chim và máy tạo nhịp…Một vài người bạn đã nói với Ellsworth Toohey rằng ông dường như mắc lỗi không nhất quán; họ nói rằng Toohey cực kỳ phản đối chủ nghĩa cá nhân, nhưng tất cả những nhà văn và nghệ sĩ của ông ở đây, từng người trong số họ đều là những kẻ theo chủ nghĩa cá nhân thái quá. Toohey cười nhạt và trả lời “Anh thực sự nghĩ vậy sao?”[2]
Điều mà Toohey biết — và điều mà các sinh viên chủ nghĩa Khách quan hiểu rõ — là, những người theo chủ nghĩa chủ quan như vậy, khi nổi loạn chống lại “sự khắc nghiệt của thực tại”, kém độc lập hơn và sống ký sinh hèn hạ hơn, so với tên Babbitt[3] vốn tầm thường nhất mà người ta khinh miệt. Họ không hình thành hoặc không tạo ra điều gì cả; họ vô cùng thiếu-cái-tôi — và họ vật lộn để lấp đầy khoảng trống của những cái tôi mà họ không sở hữu, thông qua hình thức “tự khẳng định” duy nhất mà họ thừa nhận: thách thức vì mục đích thách thức, phi lý trí vì mục đích phi lý trí, hủy hoại vì mục đích hủy hoại, tùy hứng vì mục đích tùy hứng.
Một người tâm thần hiếm khi bị cáo buộc về sự tuân thủ; nhưng cả người tâm thần lẫn người theo chủ nghĩa chủ quan đều không phải là người ủng hộ chủ nghĩa cá nhân.
Hãy quan sát mẫu số chung trong những nỗ lực xuyên tạc ý nghĩa của chủ nghĩa cá nhân với tư cách một khái niệm đạo đức – chính trị và với tư cách một khái niệm đạo đức – tâm lý: nỗ lực tách rời chủ nghĩa cá nhân khỏi lý trí. Nhưng chỉ trong bối cảnh lý trí và nhu cầu của con người với tư cách một sinh thể lý trí thì nguyên tắc của chủ nghĩa cá nhân mới có thể được xác minh là đúng. Bị tách ra khỏi bối cảnh này, thì bất kỳ sự ủng hộ “chủ nghĩa cá nhân” nào cũng trở nên tùy tiện và phi lý trí như việc ủng hộ thuyết tập thể.
Đó là cơ sở cho sự phản đối hoàn toàn của chủ nghĩa Khách quan đối với bất kỳ người nào được cho là “người vị kỷ”, người cố gắng đánh đồng chủ nghĩa cá nhân với chủ nghĩa chủ quan.
Và đó là cơ sở khiến cho chủ nghĩa Khách quan phủ nhận hoàn toàn bất kỳ “người nào theo chủ nghĩa Khách quan” tự xưng, những người tự cho phép bản thân tin rằng bất kỳ sự thỏa hiệp, việc đáp ứng yêu cầu hoặc sự hoà giải nào, đều có thể xảy ra giữa chủ nghĩa Khách quan và giả danh chủ nghĩa cá nhân vốn bao gồm việc tuyên bố rằng: “Điều đó đúng vì tôi cảm nhận được nó” hoặc“ Điều đó thật tốt vì tôi muốn nó” hoặc “Điều đó là sự thật vì tôi tin vào nó”.
(Tháng Tư năm 1962)
[1] Nhân vật trong tác phẩm Hồi ký viết dưới hầm
[2] [VOS] Ayn Rand, The Fountainhead, Indianapolis và New York: The Bobbs-Merrill Co., 1943; New York: New American Library, 1952.
[3] Tên nhân vật trong tiểu thuyết Babbitt (1922) của Sinclair Lewis
<<Trở lại mục lục>>
REASON 