Phá vỡ mô sẹo cảm xúc của bản thân
SPL | TAL TSFANY
Nguyên bản SECRETS OF A PASSIONATE LIFE: A Thinker’s Guide to Profound Happiness
ĐÓ LÀ ĐIỂM SỐ CUỐI CÙNG của trận đấu quần vợt. Đối thủ của tôi thực hiện một cú bỏ nhỏ, khiến tôi phải lao về phía lưới để cứu banh. Đột nhiên, khi chân trái của tôi chạm đất cạnh trái banh, tôi nghe thấy một âm thanh ‘tách’ ở chân mình. Cơ bắp chân của tôi bị rách khá nặng. Tôi không thể đi lại trong vài tuần, phần cẳng chân bị thâm tím và đau đớn.
Trong ngày vật lý trị liệu đầu tiên, bác sĩ chuyên khoa nói thẳng: “tôi sẽ phải phá vỡ mô sẹo nếu anh muốn một cơ chân khỏe mạnh, lành lặn, và nó sẽ đau đó”. Đúng vậy, nó đau thực sự. Tôi phải cắn cái khăn khi ngón tay cái của cô ấy miết đều trên bắp chân đang bầm tím của mình.
Sau khi khập khiễng trở về nhà, tôi ngồi trên ghế dài ở phòng khách và cảm thấy thật thú vị khi cô ấy phải can thiệp mạnh mẽ như vậy vào cách cơ thể chữa lành tự nhiên cho cơ bắp. Cơ chế chữa lành tự nhiên không tối ưu, và một phương pháp điều trị được nghĩ ra bởi lý trí và khoa học, đang cải thiện kết quả của quá trình chữa lành tự nhiên.
Còn sự tích hợp tinh thần và quá trình chữa lành tinh thần thì sao? Những cơ chế đó có thể cũng không tối ưu? Chúng ta có “mô sẹo tinh thần” cần phải phá vỡ không? Khá rõ ràng là có. Bất cứ nhà tâm lý học được-đào-tạo-bài-bản nào cũng sẽ nói cho bạn biết rằng tâm trí có thể có đủ kiểu méo mó và trốn tránh đa dạng như thế nào khi nó cố gắng ứng phó với việc tích hợp những tình huống, trải nghiệm, xung đột và suy nghĩ khó chịu. Những cơ chế phòng thủ đó có thể tạo ra thành kiến và sai lệch thuộc về tiềm thức có thể dẫn đến hành động cũng như hệ quả bất lợi.
Tôi muốn tập trung vào một cơ chế phòng vệ đặc biệt, chính là sự kháng cự. Nếu bạn đã làm vài bài thực hành trong quyển sách này và bắt đầu xác định được những cơ hội nhằm tạo ra các thay đổi để cải thiện cấp độ đam mê, động lực, sự viên mãn tổng thể, và hạnh phúc, thì tâm trí thuộc về tiềm thức của bạn có lẽ bắt đầu phản công bằng cách gửi đến cảm giác chống cự. Điều này hoàn toàn bình thường và dự đoán được. Thông thường, tâm trí thuộc về tiềm thức không phản hồi một cách thuận lợi đối với những thay đổi tiềm năng và rủi ro tiềm tàng, nhưng có lẽ chúng chính xác là những gì bạn cần.
Với kinh nghiệm hướng dẫn hàng trăm người của tôi tại các lớp chuyên đề ở Happiness Team, tôi đã thấy nhiều người vấp ngã ở điểm này. Sau một quá trình dài tự khám phá và định hình theo giá trị, họ không cảm thấy sẵn sàng hành động trong thế giới thực nhằm đạt được và thỏa mãn những khát khao của mình. Họ bị áp lực bởi gánh nặng cảm xúc. Điều đó đã đúng đối với tôi, nó có lẽ cũng đúng đối với bạn.
Nếu ngay bây giờ, bạn đang say mê bắt đầu cuộc hành trình tìm kiếm giá trị của mình – nếu đầu-máy của bạn đang rồ ga chuẩn bị lao đi và bạn cảm thấy sẵn sàng hành động – vậy thì hãy chuyển sang chương tiếp theo. Nhưng đừng ngần ngại trở lại đây nếu đầu-máy-tạo-giá-trị của bạn kêu khục khặc và mất đi sức mạnh ngay trước khi bạn muốn gài số.
Mô sẹo cảm xúc
Một ngày nọ, cách đây vài năm, tôi đang cố gắng hiểu lý do tại sao mình lại chọn nói “không” với hàng tá lời đề nghị thành lập công ty. Tôi có thể đã là một doanh nhân của chuỗi doanh nghiệp và có khả năng giàu có hơn nhiều, vì tôi khá chắc chắn rằng một trong số các sáng kiến đó sẽ thành công.
Tại sao tôi nói “không” hết lần này đến lần khác? Câu hỏi này có cái gì đó đã làm tôi bực bội – như thể câu trả lời sẽ tiết lộ điều mà tôi không muốn xử lý hay thậm chí không muốn khám phá. Nhưng đó chính xác là những nỗi sợ hãi mà bạn phải đối mặt nếu muốn đạt được hạnh phúc. Vì vậy, vào một buổi trưa , tôi đã lấy hết can đảm và viết câu hỏi đó lên đầu một trang giấy mới trong quyển sổ ghi chú.
Những câu trả lời đầu tiên của tôi thật nông cạn: tôi có những việc tốt hơn để làm. Nó chưa bao giờ là một ý tưởng tốt đẹp. Nó chưa bao giờ là người cộng tác phù hợp. Nhưng không có câu trả lời nào trong số đó đi vào được trọng tâm của vấn đề. Tôi biết có điều gì đó sâu xa hơn. Tôi thấy bản thân mình luẩn quẩn, không thể tìm tới được câu trả lời hài lòng. Tôi đặt cây viết xuống, nhận ra rằng mình cần cách tiếp cận khác và đi sâu hơn vào tiềm thức của bản thân. Tôi nhắm mắt lại, dựa người ra sau ghế, và hít thở sâu. Tôi quyết định để cho tiềm thức của mình dẫn đường, và nó đã làm được.
“Tôi sợ” là ý nghĩ thoáng qua tâm trí tôi.
“Tôi sợ điều gì?”
“Tôi đang cố gắng bảo vệ bản thân khỏi điều gì, và tại sao?”
Tôi hít thở sâu một lần nữa và để tâm trí thuộc về tiềm thức của mình nắm quyền kiểm soát. Nó đưa tôi trở lại với vài ký ức tuổi thơ khó chịu, và rồi, giống như đoạn kết của bộ phim trinh thám nơi mọi manh mối tập hợp lại để giải đáp câu đố, nguyên nhân thực sự được tiết lộ.
Tôi-bảy-tuổi đang chơi bóng rổ ở khu phố của bạn tôi. Tôi đã sử dụng sự khéo léo để rê bóng qua một đứa trẻ lớn hơn mình hai tuổi. Anh ta nhanh chóng đuổi kịp tôi, đứng trước mặt tôi, và không một lời cảnh báo nào, tát vào mặt tôi mạnh đến nỗi tôi ngã ra đất với tiếng ù tai lớn và cảm giác nóng rát trên má. Tôi bị sốc. Tôi nằm trên sàn suốt một lúc, nghe những đứa trẻ xung quanh mình nói những câu kiểu như “ôi, trời ơi, mày có thấy không?” Vài đứa cười lớn, và một vài đứa đang nhìn tôi với vẻ sửng sốt.
Tôi tự đứng dậy, dừng lại một chút, và bắt đầu chạy về nhà. Không ai đuổi theo tôi cả, rồi tôi chậm lại, vừa đi vừa suy ngẫm. Tôi thậm chí còn nhớ đã tự nói lớn với chính mình, cố gắng làm rõ chuyện gì đã xảy ra.
“Tại sao hắn ta đánh tôi?”
“Tôi đã làm gì để đáng bị như vậy chứ?”
“Ôi trời” tôi tự nghĩ, “đời thật nguy hiểm. Mày có thể không bao giờ biết cái gì sẽ bất ngờ ập đến và gây choáng váng. Mày nên sẵn sàng cho những kiểu sự việc như vậy. Điều đó sẽ không xảy ra với mày lần nào nữa.”
Tôi không nhớ chính xác từ ngữ mình đã sử dụng để tiếp nhận tai nạn này lúc bảy tuổi, nhưng rõ ràng nó đã gây ra một vết hằn sâu đối với tôi.
“Tại sao tôi lại quay về phân đoạn đó?” Tôi tự hỏi. “Điều đó liên quan như thế nào đến câu hỏi ở đầu trang giấy về lý do tôi liên tục từ chối đảm nhiệm những cơ hội kinh doanh mạo hiểm hơn?”
Khi biết được cách tâm trí thuộc về tiềm thức của bản thân thực hiện tích hợp và tự động hóa các kết luận cũng như các phán xét giá trị, điều đó dần trở nên rõ ràng. Tai nạn ngày ấy đã biến thành một cơ chế phòng vệ, một “mô sẹo cảm xúc” nói điều gì đó đại loại như “Đời thật rủi ro; mình không bao giờ biết cái gì sắp gây tổn thương cho bản thân, nên hãy cứ ở yên trên con đường an toàn; nó sẽ đỡ đau đớn hơn.”
Kết quả là, bất cứ khi nào tôi xem xét một con đường mạo hiểm hơn, trong tiềm thức, cơ chế phán xét giá trị này được kích hoạt, và tôi sẽ bị cuốn đi trong cảm giác sợ hãi và băn khoăn mà không hiểu lý do. Nhằm xoa dịu những cảm xúc như thế, tôi lại nghĩ ra cái cớ nào đó để không dấn thân vào nó.
Giờ hãy hỏi chính mình: những phần nào trong cuộc sống của bạn bị bóp nghẹt, cưỡng ép, và hạn chế vì một loại phán xét giá trị tự động nào đó, được nắm giữ bởi tiềm thức của đứa trẻ bảy tuổi? “Mô sẹo cảm xúc” và chấn thương nào đang lèo lái những quyết định và thái độ của bản thân mà thậm chí bạn còn không nhận thức được chúng? Bạn đang không cho phép mình muốn hay theo đuổi điều gì vì những đánh giá trong quá khứ đó? Hãy tự hỏi bản thân đã từ chối bao nhiêu hạnh phúc và niềm vui vì những ý nghĩ mang tính phòng vệ, tự động đó.
Nếu bạn chưa làm điều đó, hãy mua cho mình một quyển sổ ghi chú chất lượng tốt và bắt đầu viết để tìm ra những câu trả lời của mình. Hệ quả của việc phó mặc chúng có thể đang tàn phá con đường theo đuổi trạng thái hạnh phúc sâu sắc hơn.
Những lỗ đen và cảm xúc mang tính phòng vệ
Bây giờ, hãy đi về phía mặt tối. (Và để có được đúng tâm trạng dành cho phần này, hãy tưởng tượng âm thanh rùng rợn báo điềm gỡ DUN-DUN-DUUUUN!). Hãy đi đến những lỗ đen mà linh hồn bạn khiếp sợ, những thứ mà bạn coi khinh, cùng những suy nghĩ và tình huống khiến bạn lo lắng, sợ hãi, thậm chí căm ghét. Bạn có lẽ sẽ sửng sốt khi phát hiện ra có rất nhiều giá trị từ việc ngụp lặn và tìm tòi ở những thứ vốn là mặt trái của giá trị – “những lỗ đen” của bản thân.
Chẳng hạn, tôi từng trải qua một công việc cụ thể đã khiến tôi cạn kiệt cảm xúc vì mức độ kiểm soát mà ban quản lý khắc sâu trong văn hóa công ty. Nó bóp nghẹt sự sáng tạo, một trong số các giá trị hàng đầu của tôi. Trải nghiệm này dạy tôi biết nên tránh môi trường làm việc nào. Nơi làm việc như trên chính là lỗ đen đối với tôi.
Một lỗ đen khác trở nên rõ ràng đối với tôi khi nghĩ về cuộc trò chuyện với những người từ chối hiểu các nguyên tắc đằng sau vấn đề mà chúng tôi đang thảo luận. Những người đó theo thuyết thực dụng, họ không hiểu mẫu số chung giữa hai sự kiện, và kết quả là, họ nhận thấy bản chất của thế giới này là không-thể-biết-được. Phản ứng mạnh mẽ nhất của tôi là khi nói với ai đó về chính trị – tôi cảm thấy như muốn gào thét cho hả lòng. Nhưng, từ việc hiểu thấu và làm rõ sự ghê tởm của mình đối với kiểu đối thoại đó, tôi nhận ra rằng mình yêu thích sự quy nạp và những tích hợp tinh thần, hiểu “cái-một trong cái-nhiều1”. Sự rõ ràng này cho phép tôi hiểu sự tương phản giữa cái mình ghét và cái mình yêu. Bài thực hành sau đây không chỉ nhằm mục đích tìm thấy những thứ bạn ghét mà còn sử dụng một vài thứ bạn ghét để làm rõ ràng hơn về những gì bản thân yêu thích.
Vậy nên, hãy tò mò tìm hiểu dù cho những phản hồi cảm xúc của bạn có tiêu cực và không mong muốn.
Tham khảo myhappiness.team/black-holes về bộ câu hỏi và liệt kê những thứ khiến bạn sợ hãi, lo lắng, khó chịu hay thậm chí ghê tởm, bạn sẽ phát hiện ra những hiểu biết sâu sắc rất đáng giá về những giá trị tích cực của bản thân mình.
Hãy tự hỏi:
- Tại sao tôi sợ những điều đó?
- Tại sao tôi lo lắng về những con người, hoạt động hay nơi chốn đó?
- Tôi đang sợ điều gì?
- Tôi đang cố gắng bảo vệ cái gì?
- Tôi có thể phát hiện ra giá trị tích cực nào đang có nguy cơ bị đe dọa không?
Những câu hỏi này có thể tiết lộ vài hiểu biết vô cùng sâu sắc và dạy bạn rằng không có thứ gì là “cảm xúc tiêu cực”. Mỗi cảm xúc được cho là cảm xúc tồi tệ đều là một cảm xúc mang tính phòng vệ đang cố cảnh báo bạn về mối đe dọa đối với điều gì đó mà về mặt tiềm thức được xem như là một giá trị tích cực. Ví dụ, biết được công việc mà tôi đã ghét cho phép tôi đánh giá cao tầm quan trọng của những giá trị về quyền tự quản, tự do sáng tạo, và sự đa dạng đối với hạnh phúc của bản thân. Tôi đã phải nhìn vào sự băn khoăn và buồn bã mà mình cảm thấy ở công việc đó để hiểu những giá trị tích cực đang bị nguy hiểm.
Hãy đón nhận những phản hồi cảm xúc mang tính phòng vệ và từ đó, rút ra thêm nhiều hiểu-biết-về-bản-thân.
Cảm giác tồi tệ về cảm xúc tồi tệ
Một điều nữa cần chú ý cẩn thận khi đối mặt với cảm xúc mang tính phòng vệ, tiêu cực là: cảm thấy tồi tệ về cảm xúc tồi tệ. Điều này giống như nói, “tay tôi đang ở trong lò nóng, và tôi không thích cảm giác đau chút nào!” Cảm thấy tồi tệ, xấu hổ, hay tội lỗi về những cảm xúc tiêu cực là một đòn-kép. Bạn không những cảm thấy tồi tệ lúc ban đầu, mà còn phải đối mặt với gánh nặng cộng thêm từ thái độ của mình trước việc cảm nhận những cảm giác đó. Hãy để bản thân cảm nhận, và đừng kìm nén những cảm xúc như vậy; chúng là những gì chúng-là, và chúng có nguyên do. Cách hiệu quả duy nhất để đối mặt với chúng là hiểu nguyên do, đồng thời đánh giá tính-lý-trí của các phán xét giá trị gốc rễ đã kích hoạt chúng.
Đừng để bản thân gánh chịu hậu quả chỉ vì phán xét sự thật rằng mình đang bộc lộ cảm xúc. Hãy đánh giá nguyên do của những cảm xúc, không phải bản thân những cảm xúc đó.
Đừng kết liễu người truyền thông điệp!
Nỗi sợ thất bại hoặc thành công
Kế tiếp, hãy xử lý một cảm xúc cụ thể có thể ngăn cản bạn theo đuổi các giá trị: sợ thất bại hoặc sợ thành công.
Khi chúng ta phóng chiếu khả năng thực hiện sự thay đổi, khả năng đặt cược nguồn lực, danh tiếng, hay bất cứ giá trị nào khác vào tình huống rủi ro, thì tâm trí tiềm thức của chúng ta có thể phản ứng một cách hoài nghi. Nó có thể biểu lộ cảm xúc mạnh mẽ đến nỗi diễn tả được thành lời kiểu như “hãy cẩn thận” cho tới mức “đừng có mà nghĩ đến nó!”.
Khả năng thất bại kích hoạt cơ chế mang tính phòng vệ trong chúng ta. “Chuyện gì sẽ xảy ra nếu tôi thất bại?” Viễn cảnh về việc đánh mất giá trị, bị nhạo báng, và bị xem như một thất bại sẽ có khả năng không-thể-chịu-đựng-được. Mặc dù, trong nhiều trường hợp, cái ẩn sau cảm xúc đó không phải là một phán xét giá trị có-lý-trí. Nó có thể là một quan niệm về sự đau khổ tiềm tàng đã bị thảm họa hóa, mà trong thực tế, những rủi ro đó thực sự rất nhỏ. Thất bại vốn là một phần cần thiết của bất cứ quá trình học hỏi nào để có thể dẫn đến thành công.
Vì vậy, nếu bạn thấy bản thân đang bị tê liệt bởi những ý nghĩ rằng một khi thất bại, cuộc đời sẽ khủng khiếp ra sao và bạn nên bám dính vào một công việc quen thuộc hay một mối quan hệ ngay cả khi có cơ hội tốt hơn, thì hãy tiếp tục thử thách cảm xúc của bạn cũng như những suy nghĩ ẩn sau các cảm xúc đó. Nếu bạn cho phép những cảm xúc đó điều khiển các quyết định và hệ thống hành động của mình, bạn đang đảo ngược vai trò của thành phần ý thức và tiềm thức trong tâm trí. Nó giống như việc giao quyền điều khiển cho đứa bé “bốn tuổi” bên trong bản thân mình vậy.
Bạn có thể nghĩ rằng việc hình dung về sự thành công và một tương lai khi đạt được những giá trị cao nhất sẽ là bài thực hành vui vẻ và đáng giá, nhưng đó không phải là trải nghiệm của tôi. Khi tôi yêu cầu những người tham dự các buổi chuyên đề của Happiness Team viết về Ngày Hoàn hảo của bản thân trong ba hay năm năm tới, họ cảm thấy khó nhằn, và một vài người thậm chí còn cảm thấy sợ hãi. Tại sao? Lý do là vì khi định nghĩa thành công của mình, bạn cũng đồng thời định nghĩa tiêu chuẩn về sự thất bại. Vậy tại sao lại cam kết? Tại sao lại phát triển những trông đợi trong khi chúng ta có khả năng sẽ thất bại?
Như bạn thấy, đấy là lối suy nghĩ dựa-trên-nỗi-sợ. Nó là sự kích hoạt cơ chế sinh tồn bẩm sinh trong chúng ta, còn chúng ta có thể làm tốt hơn nhiều so với những phản hồi nguyên thủy đó.
Trong những trường hợp như vậy, câu trích dẫn của Ayn Rand trong tiểu thuyết Atlas Shrugged đã nhắc nhở tôi: “chúng ta tồn tại vì mục đích đạt được những thành quả đáng giá. Các mối đe dọa sẽ không khiến chúng ta vận hành chức năng; nỗi sợ không phải là sự khích lệ của chúng ta. Cái chết không phải điều chúng ta muốn tránh né, mà chính sự-sống mới là cái chúng ta muốn sống cùng”.
Điều đó quá đúng. Một khi buông được nỗi sợ cái chết, chúng ta có thể bắt đầu sự-sống. Một khi xem khả năng đau khổ như một phần của hành trình, chúng ta có thể hướng tới niềm vui. Nỗi đau khổ đó thậm chí có thể còn không trở thành hiện thực.
Và khi bạn thực sự theo đuổi các giá trị rồi thất bại, hãy tự đứng lên. Không có sự dự báo thành công nào tốt hơn việc bản thân có thể tự đứng lên sau khi thất bại, rút ra những bài học từ sự thất bại của mình, và thử lần nữa. Hãy hỏi bất cứ nhà đầu tư nào ở Thung lũng Silicon về điều đó. Tính cách quan trọng nhất họ tìm kiếm ở một doanh nhân là khả-năng-phục-hồi bởi vì có bao nhiêu thành công trong nỗ lực đầu tiên của họ chứ?
Hãy thấu hiểu nỗi sợ hãi của bản thân, đánh giá tính xác thực của chúng, phán xét các tiền đề của chúng, thay đổi những tiền đề đó nếu cần thiết, và mở ra con đường cho phép bản thân theo đuổi những mục tiêu của mình.
- One in the many: nói về mối quan hệ của cái chung (cái “một”) và những cái cụ thể, riêng lẻ (cái “nhiều”), ví dụ ‘tính-người’ là cái-chung tồn tại trong ‘nhiều’ cá nhân người cụ thể, riêng lẻ. ↩︎
<< Phần trước << | | | | | >> Phần tiếp theo >>
<<Trở lại mục lục>>
REASON 