Bí quyết 3

Thấu hiểu bản thân. Thật sự.

SPL | TAL TSFANY

Nguyên bản SECRETS OF A PASSIONATE LIFE: A Thinker’s Guide to Profound Happiness

CÓ MỘT CÂU TRONG BÀI HÁT “EASY” của Commodores viết rằng “Tôi không  thấy hạnh phúc khi tôi cố giả tạo nó, không thể”. Nghe rất dễ hiểu phải không? Nếu chúng ta giả tạo “nó” thì rõ ràng đó không phải là “nó” nữa, và nếu không theo đuổi hay thực hành chính cái “nó” ấy, chúng ta không thể mong đợi nhận được niềm vui từ “nó”, đúng chứ?

Nhưng hãy đi sâu hơn một chút. “Nó” là cái gì? Chúng ta đang giả tạo điều gì?

Theo tôi, “nó” chính là chúng ta là ai và chúng ta là cái-gì.

Hãy bắt đầu với “ai”. Có một điều gì đó bên trong chúng ta – bạn có thể gọi nó là tâm hồn, ý thức, cá tính, hay đơn giản là…chính-bạn thôi. Và điều đó có căn tính, bản chất, và một sự thật về nó mà có thể bị giả tạo, trốn tránh, hay phớt lờ. Cái “chính-bạn” ở đây có thể thay đổi theo thời gian, nhưng, ở bất kỳ thời điểm nào, nó vẫn luôn giữ căn tính riêng, đồng thời chúng ta biết rằng khi không nhận diện được bản chất và căn tính của một điều gì đó, chúng ta dễ mắc sai lầm, dễ méo mó nhận thức, và dẫn đến những kết quả không mong muốn, chẳng hạn trở nên “không hạnh phúc” giống như trong bài hát tuyệt vời đó.

Giờ đến việc giả tạo “cái-gì” – “cái-gì” bên trong bạn chính là những mong muốn thực sự, đích thực, những điều bạn thấy hấp dẫn, thú vị, hào hứng, và có ý nghĩa sâu sắc. Bạn có thể dễ dàng lẩn tránh và phản bội “cái-gì” ở trong chính mình.

Điều này dẫn tôi đến câu hỏi: Bạn là ai?

Trước khi chúng ta trả lời câu hỏi này, hãy thử trả lời từ chính những gì bản thân đang có. Bắt đầu nhé. Hãy lấy một tờ giấy trắng trong quyển ghi chú và thử trả lời câu hỏi: “Bạn là ai?” (tham khảo myhappiness.team/who-are-you).

Dành vài phút. Cứ viết ra câu trả lời của mình.

Bạn đã viết gì? Bạn có ghi ra vài thông tin về nhân khẩu học không? Bạn có đề cập đến tuổi tác và nơi mình sinh sống không? Bạn biết đó, toàn bộ những điều mà một người lạ có lẽ muốn biết khi lần đầu gặp bạn?

Nếu bạn đã viết như vậy, tôi vẫn không biết bạn là ai.

Nhưng nếu bạn viết về điều bạn yêu thích, điều bạn thấy có ý nghĩa và điều khiến bạn háo hức, thì bạn đã bắt đầu trả lời được câu hỏi bản thân là ai rồi. Mô tả những gì bạn yêu và rung động, đó chính là cách để người khác hiểu bạn cũng như để bạn thấu hiểu bản thân mình.

Điểm cốt yếu là, việc hiểu một ai đó có nghĩa là bạn đang thấy tâm trí và cơ thể họ rung động với các giá trị trong thực tại. Quan sát hay tìm hiểu về những thứ khơi gợi ý nghĩa, sự háo hức, đam mê và tình yêu chính là cách cho phép ai đó, bao gồm cả chính bạn, hiểu về mình. Đây là câu trả lời của tôi cho câu hỏi ‘tôi là ai’ khi viết quyển sách này:

“Tôi là Tal. Tôi là gã thích tìm kiếm sự thật và say mê với tiềm năng của con người. Tôi cực kỳ hứng thú với những khái niệm trừu tượng và việc hiểu biết về địa vị con người, nhưng tôi cũng là một người hành động. Tôi yêu việc khởi xướng các dự án và theo đuổi những mục tiêu táo bạo. Tôi sáng tạo – tôi yêu việc viết lách, phát biểu trước công chúng, cố vấn và hướng dẫn con người, đặc biệt là những người thông minh, tài năng với những khả năng tuyệt vời. Tôi yêu những môn thể thao mang tính cá nhân, cạnh tranh, nơi có thể không ngừng cải thiện những kỹ năng của mình đến từng chi tiết, biên hạn nhỏ nhất, như đua xe, khi mà tôi có thể rút ngắn 1/100 giây ở mỗi vòng đua, và chơi trống khi mà tôi có thể luyện thành thạo kỹ thuật đến cấp độ cao nhất (bạn đã từng xem bộ phim Whiplash chưa? Đó là một trong những bộ phim yêu thích của tôi). Tôi yêu âm nhạc, văn học lãng mạn, và nghệ thuật. Tôi là người mê những bộ phim lãng mạn và có thể đứng hàng giờ để ngắm những tác phẩm điêu khắc mô tả sự cao quý của con người (người ta đã phải kéo tôi ra khỏi Galleria dell’Accademia ở Florence khi tôi dán mắt vào bức tượng David của Michelangelo). Tôi bị thu hút bởi những người có cảm giác kiên định, chân thực, mạnh mẽ về bản thân – những người biết mình muốn gì và không nhượng bộ, không thỏa hiệp. Tôi yêu những người hùng trong tiểu thuyết và cả ngoài đời thực – những nhân vật như Howard Roark trong The Fountainhead và Steve Jobs. Những người thành thạo nghề của họ đến mức hoàn hảo – như Ayn Rand (người phụ nữ thay đổi đời tôi bằng tài năng của bà ấy) và Dave Weckl (tay trống cho tôi thấy thế nào là hiện thân của việc tinh thông âm nhạc”.

“Tôi yêu giáo dục. Tôi thích thấy bọn trẻ khám phá thế giới này và nuôi dưỡng sự tò mò cũng như trí tưởng tượng của chúng. Tôi yêu việc trở thành phụ huynh của những đứa con của mình, được quan sát chúng phát triển những cá tính, đam mê độc đáo, và tự vạch ra con đường của chính chúng.”

Tôi có thể tiếp tục nữa nhưng hy vọng điều này giúp cho bạn cảm nhận được cách tôi suy nghĩ về việc tôi là ai. Bạn có hiểu tôi nhiều hơn sau khi đọc những điều trên không? Bạn có thấu hiểu bản thân nhiều hơn nếu dành thời gian để khám phá những điều khiến mình rung động?

Không có cách nào để mở mang tâm trí và nhìn thấy “bạn” trong chính mình. Cách để tìm hiểu về tâm hồn mình là quan sát khi nó theo đuổi các giá trị, khi nó cảm thấy háo hức cũng như quan tâm đến những điều cụ thể mà bản thân thấy có ý nghĩa và quan trọng.

Hãy lưu ý rằng bạn dễ dàng nhớ những gì người ta yêu thích hơn là các thông tin nhân khẩu học của họ – tôi sẽ không bao giờ quên bất kỳ điều gì mà các thành viên tham gia lớp chuyên đề của tôi yêu thích, dù tôi không thể nhớ nổi tên của họ. Hãy bắt đầu suy nghĩ và nói về các giá trị, rồi bạn sẽ thấy những thay đổi rõ rệt trong cách người ta phản ứng với bạn.

Vậy, câu nói của nhà tiên tri ở đền Delphi “thấu hiểu bản thân (Know thyself)” nghĩa là gì? Theo cách hiểu của tôi, nó nghĩa là phải thật rõ ràng về những giá trị đích thực của mình.

Bạn là những giá trị của mình

Nếu mười năm trước, bạn hỏi tôi, liệu hạnh phúc có thể đạt được không, tôi sẽ nhún vai và nói: “Ý bạn là gì? Dĩ nhiên rồi, tôi hạnh phúc mà. Tôi hài lòng với công việc; tôi có một gia đình tuyệt vời, tiền trong ngân hàng, một chiếc xe thể thao, cùng vài sở thích. Tôi còn muốn gì hơn nữa?”

Đó là một quan điểm sai lệch về hạnh phúc. Tôi đã sống một cuộc đời an toàn, theo khuôn mẫu. Điều đó thường ập đến với tôi, nhất là vào buổi sáng, khi nằm trên giường nghĩ về một ngày sắp tới. Đó là ý nghĩ rằng tôi nên làm điều gì khác, điều gì có ý nghĩa và trọn vẹn hơn, điều gì đó đúng hơn về…tôi.

Nhưng “điều gì đó đúng hơn về tôi” nghĩa là gì? Và làm sao tôi biết những thứ đó là gì – tức là, những điều tôi có thể làm mà thực sự là “của tôi”? Tôi đã trải qua một hành trình dài để tìm câu trả lời ngắn gọn chỉ một từ cho ý nghĩa của việc “thấu hiểu bản thân”: đó là, giá-trị.

Phiên bản câu trả lời ba từ là: giá-trị đích-thực của-tôi.

Tôi nhận ra rằng con đường để thấu hiểu bản thân mình và tạo dựng một cuộc đời hạnh phúc phụ thuộc vào sự hiểu biết và làm rõ những giá-trị đích-thực của-tôi. Tôi bắt đầu tò mò về những điều mang lại ý nghĩa và làm tăng mức độ háo hức cho mình – những điều gợi nên cảm giác hấp dẫn tôi, những điều khiến tôi làm quên thời gian, và những điều mà tôi sẽ làm dù cho không được trả công.

Khi bạn dành thời gian để suy nghĩ và nội quán về những sự kiện khiến bản thân cảm thấy có ý nghĩa đồng thời cố gắng rút ra những khía cạnh cụ thể đánh thức mình và khiến mình hồi đáp rất tích cực, bạn sẽ nhận ra có một số Chủ đề Giá trị (Value Theme) xuất hiện lặp đi lặp lại. Khi bạn có thể biểu đạt chúng một cách rõ ràng và chính xác, chúng sẽ giúp bạn soi sáng con người thật của mình.

Ví dụ, khi còn nhỏ, tôi có thể ngồi hàng giờ ở vỉa hè, nhắm mắt lại, cố đoán nhà sản xuất và mẫu xe qua âm thanh từ động cơ chiếc xe hơi chạy ngang qua. Trong nhiều năm, bất kỳ ai hỏi tôi muốn gì cho ngày sinh nhật, đều nhận được cùng một câu trả lời: những chiếc xe hơi mô hình theo nhiều loại cụ thể. Cho đến tận bây giờ, tim tôi vẫn rộn ràng theo tiếng gầm của ống xả xe đua. Lái xe cũng mang đến cho tôi cảm giác chuyển động và sức sống mà tôi yêu thích giống như khi chơi trống.

Khi còn là đứa trẻ, tôi say đắm với bất kỳ câu hỏi mang tính triết lý nào về bản chất của thực tại, sự hiện diện của Chúa, cũng như điều tốt, cái xấu. Ngày nay, tôi điều hành một viện triết học, và đang viết một quyển sách về hạnh phúc.

Vậy, làm thế nào để bạn nhận biết giá–trị của–bạn là gì? Những giá trị đích–thực của bạn – những giá trị bạn chọn theo đuổi mà không bị ảnh hưởng bởi những áp lực và mong đợi từ bên ngoài?

Có nhiều cách để thực hiện điều đó, mà chúng ta sẽ đề cập đến trong quyển sách này, nhưng tôi đã tìm thấy một nơi cụ thể để bắt đầu quá trình tái kết nối với những giá trị sâu sắc của bản thân dễ dàng hơn. Nơi đó chính là khoảng thời gian trong đời khi mọi thứ ít phức tạp và ít bị ràng buộc nhất – thời thơ ấu. Đối với hầu hết chúng ta, thời thơ ấu là giai đoạn cuộc đời mà chúng ta tự do lựa chọn và cảm thấy bị hấp dẫn bởi những điều mình say mê trước khi sự “theo quy tắc”, sự “trưởng thành”, và sự “chịu trách nhiệm” bắt đầu trở thành gánh nặng.

Đây cũng là lý do tại sao, trong bài tập Khởi Động Giá Trị (Value Warm-Up) dưới đây, một trong những câu hỏi tôi yêu thích là “điều gì từ thời thơ ấu cho đến tận bây giờ bản thân vẫn còn yêu thích?” Khi tôi dẫn dắt các lớp chuyên đề và đặt câu hỏi đó, thật tuyệt vời khi thấy mọi người mỉm cười lúc họ nhận ra các chuỗi giá trị sâu sắc đã bắt đầu từ thời thơ ấu và vẫn còn ý nghĩa đối với họ.

Bạn sẽ nghe những câu trả lời như:

“Thuở còn nhỏ, tôi thích độ chính xác khi nướng bánh, và giờ tôi thấy điều đó trong nhiều hoạt động của mình.”

“Tôi thích đếm tiền lẻ và cuộn nó lại. Điều này cũng giống như lý do tại sao tôi yêu thích việc quản lý dự án và sắp xếp những hỗn độn thành kết quả có thể đo lường được”.

“Tôi đã luôn thích tháo rời mọi thứ để hiểu cách chúng hoạt động. Về cơ bản, đó cũng là công việc tôi vẫn làm với tư cách là một người nghiên cứu.”

“Tôi thích chơi các trò chơi nhập vai của Nhật trên máy tính. Tôi từng nghĩ việc đó thật lãng phí thời gian, nhưng chính chúng đã giúp tôi yêu việc phát triển và kể chuyện nhân vật. Đó cũng là lý do tại sao mục tiêu của tôi là trở thành nhà làm phim.”

Trong suốt quyển sách này, tôi sẽ nhấn mạnh rằng những giá trị sâu sắc – những điều khiến trái tim chúng ta rộn vang vì háo hức và mong đợi – chính là nền tảng xây dựng nên hạnh phúc của bản thân.

Bây giờ, hãy cùng học cách trở thành những con-người-xem-trọng-giá-trị xuất sắc.

Khởi động cơ-bắp xem-trọng-giá-trị của bản thân

Làm thế nào bạn biết mình thực sự yêu thích điều gì? Làm thế nào để kết nối lại với những nơi chốn, con người và hoạt động khiến bạn say mê? Điều gì khiến bạn quên thời gian? Bạn sẽ tự nhiên có xu hướng cuốn hút về phía những điều gì nếu được tự do quyết định? Điều gì thực sự quan trọng với bạn?

Khi muốn trả lời những câu hỏi đó, tôi nhắm mắt lại, nghĩ đến tất cả những thứ khiến cuộc đời trở nên đáng sống, chờ nụ cười dần lan trên khuôn mặt và rồi bắt đầu viết. Tôi đã tập hợp một danh sách các câu hỏi giúp bản thân đánh thức con-người-xem-trọng-giá-trị bên trong mình. Một vài câu hỏi liên quan đến thời niên thiếu, và vài câu hỏi liên quan đến những ký ức hay những rung động cảm xúc sâu sắc đối với nghệ thuật và những người hùng. Trong các nỗ lực kết nối lại với những khát khao và hy vọng sâu thẳm nhất, cùng những vùng quan tâm và sự tò mò, tôi cảm thấy như mình đang kích hoạt lại kỹ năng đã bị mai một: kỹ năng xem-trọng-giá-trị. Tôi hy vọng bài tập này cũng sẽ giúp ích cho bạn như vậy.

Hãy trả lời những câu hỏi sau một cách thoải mái, không gò bó và không giới hạn bản thân (tham khảo myhappiness.team/value-warm-up). Cứ để bản thân thả lỏng, và viết bất cứ điều gì khiến trái tim mình rung động. Bất cứ điều gì cũng được. Bạn không cần trả lời toàn bộ câu hỏi, chỉ những câu nào đánh thức và khơi dậy điều gì đó bạn cảm giác thực sự là của mình thôi. Bạn cũng có thể tự đặt ra câu hỏi cho riêng mình để gợi nhớ những ký ức tuyệt vời, nồng nhiệt và thu hút.

Những câu hỏi về thời thơ ấu:

  • Khi còn là đứa trẻ, tôi đã yêu thích….
  • Khi còn là đứa trẻ, tôi say mê…
  • Khi còn là đứa trẻ, hoạt động yêu thích của tôi là…
  • Khi còn là đứa trẻ, tôi quên cả thời gian lúc tôi…
  • Lớn lên, người hùng truyền cảm hứng nhất cho tôi là…
  • Khi còn là đứa trẻ, mọi người thường nói rằng tôi giỏi nhất ở việc…
  • Khi còn là đứa trẻ hoặc tuổi thiếu niên, tôi từng mơ trở thành…

Những câu hỏi về các giá trị hiện tại của bạn:

  • Điều mà tôi vẫn luôn yêu thích từ lúc nhỏ đến tận bây giờ là…
  • Tôi hạnh phúc nhất khi tôi…
  • Tôi say mê…
  • Tôi thư giãn nhất khi tôi…
  • Tác phẩm nghệ thuật yêu thích và truyền cảm hứng nhất cho tôi là…
  • Người hùng truyền cảm hứng nhất của tôi là…
  • Người mà tôi thích ở bên cạnh nhất là…
  • Nơi chốn tôi thích ở nhất là…
  • Hoạt động tôi thích nhất hiện nay là…
  • Tôi giỏi nhất ở việc…
  • Tôi quên khái niệm thời gian khi tôi…
  • Vật cụ thể có giá trị nhất mà tôi sở hữu là…
  • Kỹ năng hoặc kiến thức giá trị nhất mà tôi sở hữu là…
  • Giấc mơ lớn nhất của tôi hiện nay là…
  • Khoảnh khắc hạnh phúc nhất tôi từng có là khi tôi…

Những câu hỏi về khả năng và lựa chọn:

  • Nếu được thừa kế một số tiền cho phép tôi làm bất cứ điều gì mình thích, tôi sẽ thay đổi điều gì trong những hoạt-động sản-xuất-sáng-tạo (productive pursuits1)?
  • Nếu tôi có thể quay ngược thời gian và thiết lập lại các mối quan hệ, tôi có chọn những mối quan hệ giống như trước đây hay những mối quan hệ hiện tại mà tôi có?
  • Nếu không có sự ràng buộc nào, tôi sẽ thay đổi điều gì trong cuộc đời mình? Tôi sẽ theo đuổi điều gì mà hiện tại không dám theo đuổi?

Một cách tuyệt vời khác để thực hiện bài tập này, không dựa trên câu hỏi, là cái mà tôi gọi là “Bảng kê Giá trị của tôi (My Value Inventory)”. Hãy lập ra một danh sách tất cả những điều tuyệt vời trong đời và trong thế giới xung quanh bạn.

Sau đây là sáu mục giá trị mà bạn có thể liệt kê.  (Tham khảo myhappiness.team/value-inventory)

  1. Công việc và các hoạt động sáng tạo: Đây là những vấn đề bạn thích giải quyết, những điều bạn muốn khám phá và xây dựng, hoặc các lĩnh vực học thuật, sáng tạo, cũng như hoạt động sản xuất khiến bạn say mê đến mức muốn cống hiến cả đời mình cho chúng. Chúng bao gồm mọi thứ liên quan đến học tập, sáng tạo, làm việc, chế tạo và xây dựng những thứ mà bạn nghĩ là quan trọng và tuyệt vời, ngay cả khi chúng không phải là thứ bạn đang làm hiện nay.
  2. Sở thích, các hoạt động giải trí và trải nghiệm: tất cả những điều thú vị mà bạn yêu thích hoặc muốn làm vào thời gian rảnh và trong kỳ nghỉ của bạn. Những sở thích mà bạn yêu, môn thể thao và game ưa chuộng, du lịch, leo núi…Tất cả các hoạt động thư giãn, truyền cảm hứng sâu sắc, và giúp bạn hồi phục năng lượng: đọc sách, leo núi, ra biển, nhảy dù, bất cứ thứ gì bạn muốn.
  3. Tri thức và kỹ năng: loại tri thức hay kỹ năng nào thu hút bạn nhất? Bạn muốn học thêm về điều gì? Hiện nay, kỹ năng hay chuyên môn nào bạn đang có khiến bản thân tự tin và vui vẻ? Những lĩnh vực tri thức nào khác mà bạn muốn khám phá? Bạn muốn trau dồi những kỹ năng nào khác?
  4. Con người: Người bạn yêu quý nhất trên đời là ai? Bạn ngưỡng mộ ai? Ai truyền cảm hứng cho bạn? Ai khiến bạn cảm thấy đang sống, đáng giá và lạc quan? Ai là người bạn yêu mến và trân trọng sâu sắc? Họ có thể là những người thân thiết với bạn nhất, những người bạn chưa bao giờ gặp, hay những nhân vật lịch sử đã qua đời từ lâu. Hãy liệt kê bất kỳ người nào có giá trị đối với bạn.
  5. Địa điểm và môi trường: nơi chốn yêu thích của bạn trên thế giới này. Đó có thể là thành phố hay công viên yêu thích, nơi đáng ghi nhớ mà bạn từng tham quan, văn phòng làm việc, khu vườn được chăm sóc cẩn thận, một quán cà phê nhỏ, tiệm chơi game nơi bạn ở, một đường đua, không gian riêng của bạn – bất cứ môi trường nào khiến bạn cảm thấy tích cực về bản thân và thế giới này.
  6. Tài sản: Những tài sản có giá trị của bạn là gì? Nhạc cụ của bạn? Chiếc vòng cổ của mẹ bạn? Tôi không nói về tiền trong ngân hàng mà là những vật thể mang ý nghĩa và giá trị đối với bạn. Chúng là gì và tại sao?

Bây giờ, hãy nhìn lại câu trả lời của bạn. Tự hỏi bản thân, tại sao lại là những thứ đó? Chúng nói gì về mình? Tôi là người như thế nào khi yêu thích những điều đó? Tôi có thể hiểu được điều gì về bản thân mình từ những giá trị đó? Có chủ đề nào lặp lại trong câu trả lời của tôi không? Những chủ đề và chuỗi liên kết chung là gì?

Khi những sự thật về bạn và giá trị của bạn hiện ra rõ nét từ những câu trả lời đó, hãy tiếp tục viết ở cuối trang giấy: “Những sự thật về tôi và giá trị của tôi” rồi liệt kê chúng ra.

Đây là những điều của tôi:

  • Tôi là một tâm hồn sáng tạo phát triển mạnh mẽ trong sự tự quyết.
  • Tôi tìm kiến những sự thật và không thể chịu đựng được những xung đột. Tôi là con-người-tìm-sự-thật (truth-seeker).
  • Tôi yêu những ý tưởng, và xem chúng như là điều thực sự quan trọng.
  • Tôi yêu việc diễn đạt ý tưởng theo cách đơn giản khiến cho chúng trở nên dễ tiếp cận.
  • Tôi yêu việc giao tiếp, phát biểu trước công chúng, và dẫn dắt mọi người hướng đến một mục tiêu chung.
  • Tôi có tính cạnh tranh và liên tục theo đuổi việc tự hoàn thiện bản thân.
  • Tôi yêu những môn thể thao cá nhân, lặp đi lặp lại, đòi hỏi các kỹ năng như đua xe, quần vợt, chơi cờ.
  • Tôi thích “âm nhạc có chiều sâu nghệ thuật (musician’s music)”. Thứ âm nhạc phóng chiếu sự tinh thông – nhạc fussion, jazz, và nhạc cổ điển.
  • Tôi là người đam mê nghệ thuật Lãng mạn. Tôi khóc khi xem các bộ phim. Tôi muốn tạo ra tác phẩm nghệ thuật của riêng mình.

Những sự thật về bạn là gì?

Một khi đã khám phá và hiểu rõ những sự thật về việc bạn là ai, hãy đón nhận chúng. Đó chính là những viên ngọc quý, là cốt lõi của căn tính và cá tính riêng của bạn. Nếu ý nghĩa giống như dòng điện, thì những giá trị của bạn sẽ là dây dẫn truyền tải ý nghĩa đó vào trải nghiệm sống của bạn.

Điều tạo nên sự khác biệt giữa những người thực sự hạnh phúc với những người còn lại chính là mối quan hệ của họ với các giá trị. Họ nhạy cảm với chúng, họ nắm giữ chúng như điều thiêng liêng, họ tôn kính những điều mình yêu thích, và đối với những giá trị đó, họ không thỏa hiệp. Họ dùng thời gian nuôi dưỡng những giá trị của mình, tìm các cách để mở rộng và đào sâu chúng, đồng thời theo đuổi chúng bằng toàn bộ năng lượng. Thậm chí họ còn phân loại và sắp xếp thứ tự ưu tiên cho chúng. Thỉnh thoảng, họ chủ ý quyết định tạm hoãn việc theo đuổi một vài giá trị bởi những giá trị khác quan trọng hơn trong từng thời điểm cụ thể vì họ hiểu rõ giới hạn của thời gian và năng lượng.

Một người hạnh phúc là người rõ ràng về ý nghĩa của những giá trị của bản thân và cũng rõ ràng về tiến trình hành động cần thiết để đạt được hay duy trì chúng.

Con-người-xem-trọng-giá-trị bên trong chúng ta bị trấn áp

Hãy nhìn những đứa trẻ. Chúng là những bậc-thầy-xem-trọng-giá-trị. Hãy xem chúng bò quanh môi trường của mình và dễ dàng trở nên háo hức với mọi thứ mới mẻ chúng khám phá. Chúng chạm, nếm, thọc và liếm. Chúng muốn tìm hiểu mọi thứ xung quanh. Chúng khao khát học hỏi về thế giới này. Chúng muốn biết, và tâm trí của chúng rất dễ bị cuốn hút. Chỉ cần thổi vài bong bóng cạnh một đứa trẻ và xem những gì xảy ra.

Quan sát những đứa trẻ lớn hơn một chút khi chúng háo hức với những người hùng, câu chuyện và thế giới tưởng tượng như Harry Porter, người Nhện (Spider-Man), hay cô bé Lọ Lem. Trẻ con vốn là những người tôn kính anh hùng, tìm kiếm sự vĩ đại, tráng lệ, sáng tạo, háo hức cũng như những điều phi thường – những hàng người nối dài trong công viên Disney chính là bằng chứng rõ ràng cho điều đó.

Sẽ như thế nào nếu chúng ta vẫn còn giữ thái độ này khi lớn lên? Sẽ như thế nào nếu chúng ta vẫn còn giữ ngọn lửa và động lực thúc đẩy không ngừng để khám phá, biết và hiểu? Sẽ như thế nào nếu chúng ta sử dụng nó để đi sâu hơn vào những lĩnh vực tri thức và hành động cụ thể, trở thành những chuyên gia trong khi vẫn giữ được sự ngạc nhiên và vui thích như đứa trẻ.

Chúng ta sẽ trở nên bất khả chiến bại.

Điều gì khiến khả năng này biến mất? Những đứa trẻ mơ mộng đó bị tấn công dồn dập bởi những thông điệp tiêu cực từ nhỏ cho đến khi những xu hướng giá trị đặc thù của chúng hoàn toàn bị trấn áp. “Đây là chuyện trẻ con”. “Đợi khi nào con lớn đi”. “Đời không giống như vậy đâu”. “Nghiêm túc lên nào, và đi làm bài tập về nhà của con đi”. “Không được chơi điện tử trong một tuần”. Đến tuổi thiếu niên, chúng đã được huấn luyện để nghĩ về đời sống người lớn như một loạt những bổn phận phải thực hiện mà không có bất kỳ ham muốn nào.

Cha mẹ và giáo viên rất thường xuyên hướng đứa trẻ vào một thế giới quan dựa trên bổn phận, sự tuân thủ, và vâng lời. Theo góc nhìn này, cuộc đời là một chuỗi những điều “phải làm”. Chúng ta dạy chúng tối ưu hóa để kiếm tiền thay vì khả năng tự biểu đạt chính mình, ổn định thay vì hào hứng, và an toàn thay vì chấp nhận các mạo hiểm cần thiết để đạt được những thành tựu có ý nghĩa. Đừng làm việc quá vất vả – đừng mạo hiểm quá nhiều – hãy vào đại học, nhận khoản vay sinh viên, mua nhà, trả nợ vay – đừng tập trung quá lâu vào một việc – đừng vượt mức thông thường2 – hãy phục vụ cho cộng đồng của con – hãy nỗ lực để có được uy tín trong mắt người khác – hãy như chúng tôi. Hệ quả là những tâm hồn tàn tật, những người không bao giờ phát triển trọn vẹn hết những tiềm năng của mình.

Sự độc đáo, khác lạ, kỳ quặc và cá tính của chúng ta bị nhổ tận gốc rễ như thể chúng là căn bệnh chứ không phải khía cạnh đẹp nhất trong nhân tính của con người. Chỉ một số ít người chịu đựng và vượt qua thảm họa này, đồng thời giữ gìn được sự kết nối với những giá trị đích thực của họ. Họ không bao giờ từ bỏ người hùng trong tâm hồn mình.

Trong môi trường giáo dục tràn đầy tình yêu sự-sống, điều ngược lại sẽ diễn ra. Cha mẹ và giáo viên sẽ tôn vinh và nuôi dưỡng bất cứ tín hiệu nào về sự quan tâm, đam mê, và hào hứng vốn sẽ dẫn dắt đứa trẻ phát triển những giá trị ngày càng sâu sắc hơn. Họ sẽ đối xử với mỗi đứa trẻ như một vũ trụ thu nhỏ và hỏi những câu hỏi như: “hãy nói thêm về lý do con thấy thú vị với việc sưu tập ốc sên đi,” “trò chơi điện tử này có điều gì hấp dẫn nào?” hay “ta thấy con đang quay nhiều video ngắn, con có muốn ta chỉ cho con cách dùng chương trình chỉnh sửa video không?”. Chúng ta sẽ gửi đến trẻ thông điệp rằng “những gì con yêu thích là quan trọng” và “những gì con quan tâm là thiêng liêng. Đừng bao giờ đánh mất nó”.

Chúng ta nên tái kết nối với đứa trẻ bên trong mình, người từng chạy băng qua những cánh đồng với chiếc áo choàng làm từ vỏ gối bay phấp phới phía sau, với cô bé đã ngồi hàng giờ vẽ những thiết kế cho một kiểu cầu hay ngôi nhà mới, với thiếu niên thức xuyên đêm để lập trình trò chơi caro trên máy tính hay đọc toàn bộ những quyển sách về Hy Lạp cổ đại. Chúng ta sẽ tìm lại bất cứ điều gì khiến trái tim mình rung động và ánh mắt sáng ngời.

Những giấc mơ và trí tưởng tượng là chất liệu tạo nên việc xem-trọng-giá-trị, và các giá trị là chất liệu tạo nên hạnh phúc.

Thái độ hướng đến việc phát triển và theo đuổi những giá trị sâu sắc như thế này có thể dẫn đến một cuộc đời có khả năng tự biểu đạt bản thân chân thực và lòng tự tôn không thể nào lay chuyển. Để theo đuổi kiểu cuộc đời này, bạn phải lấy lại “cơ-bắp-giá-trị (valuer muscle3)” của mình. Rèn luyện nó để bạn có thể đảm nhận những gì cần thiết nhằm tạo nên con đường hạnh phúc cho riêng mình.

‘Suy giảm cơ-bắp-giá-trị’

Tôi muốn kể cho bạn về Phil.

Tôi gặp Phil ở một buổi học chuyên đề của Happiness Team. Khi đến với Happiness Team, Phil không muốn điều gì cả. Anh có mọi thứ mình muốn, nhưng khi được hỏi, “anh thế nào?” anh ấy đã thành thật trả lời “khá là tệ”. Phil có một công việc phát triển phần mềm với mức lương cao và một căn nhà đã trả hết nợ. Thi thoảng anh hẹn hò, thử tìm người bạn đời phù hợp. Trong khi các thành viên khác của Happiness Team đang tiến bộ trong việc lập biểu đồ giá trị của họ và biến chúng thành những mục tiêu theo đuổi có-tiềm-năng, thì Phil bị mắc kẹt. “Tôi không muốn gì cả” anh nói.

Phil đã quên cách xem-trọng-giá-trị. Anh đã đánh mất năng lực nhận diện và quan sát ý nghĩa. Đây chính là điều tôi gọi là “suy giảm cơ-bắp-giá-trị (Valuer Muscle Atrophy)”. Bằng cách từ bỏ đam mê của bản thân và bằng lòng với những lựa chọn an toàn, có thể đoán trước được, anh đã luyện cho tâm trí mình tin rằng những gì anh yêu thích là không quan trọng. Đây là lý do tại sao tâm trí anh phớt lờ chúng. Đó cũng là lý do khiến mọi thứ trong cuộc đời của Phil trở nên nhạt nhẽo. Anh ấy phải trải qua hàng tháng trời để khơi dậy, nhen nhóm, và tái huấn luyện tâm trí mình để nhận diện, cảm kích và kết nối lại với những điều khiến cuộc đời của anh trở nên đáng giá. Anh bắt đầu tập luyện lại cơ-bắp-giá-trị của mình.

Khi chúng tôi bắt đầu làm việc cùng nhau, điều duy nhất tôi có thể khiến Phil phản ứng, mối dây duy nhất tôi có thể kéo ra, là trò chơi Scrabble. Đôi mắt anh ấy sáng lên một chút mỗi khi nhắc đến trò chơi có vẻ chẳng quan trọng này. Anh nói hơi nhanh một chút, với một cảm xúc mà người ta có thể nhận ra là dấu hiệu của sự háo hức. Nó chỉ phảng phất và khó bắt lấy, nhưng hầu hết các thành viên của nhóm đều nhận thấy điều đó. Riêng Phil thì không. Anh gạt bỏ nó bằng cách nói điều gì đó đại loại như, “À, đó chỉ là trò chơi thôi, với lại chẳng có ích gì khi chơi online vì tôi thắng hết mọi người nếu họ không gian lận bằng cách dùng từ điển”.

Nhưng, từ đôi mắt và ngôn ngữ cơ thể của Phil, những người còn lại đều dễ dàng nhận thấy trò chơi Scrabble đã khơi dậy trong anh sự háo hức. Sau khi nhóm gây chút áp lực, chúng tôi đã thuyết phục Phil thành lập một câu lạc bộ thi đấu Scrabble mới trong thành phố của anh. Không hề dễ dàng, nhưng cuối cùng nhóm cũng đã thuyết phục anh đồng ý quảng cáo một buổi gặp mặt vào thứ Năm tuần sau. Kể tóm tắt, chỉ có một người xuất hiện trong vài tuần đầu tiên. Người này liên tục đánh bại Phil, và điều đó khiến anh điên tiết. Chính điều đó khiến anh muốn cải thiện với tư cách là người thi đấu Scrabble. Người đó giờ là bạn gái của anh, và họ đang tiếp tục tổ chức các buổi gặp mặt ngày càng đông dành cho những người thi đấu Scrabble.

Nhìn lại khởi đầu của quá trình này, Phil nhận ra giá trị lớn lao khi theo đuổi những thứ mà bản thân quan tâm một cách tự nhiên, ngay cả khi bản thân cảm thấy những thứ đó không quan trọng hay tầm thường. Chỉ cần chú ý đến những điều khơi dậy cảm giác háo hức và động lực, cũng có thể dẫn đến những kết quả tuyệt vời. Có lẽ bạn thậm chí không cảm thấy sự háo hức đột ngột ấy, nhưng tất cả chúng tôi đều có thể nhìn thấy nó. Vì vậy, nếu bạn mất khả năng nhận diện những phản hồi đó, hãy thử hỏi những người bên cạnh bạn xem họ nghĩ điều gì hấp dẫn bạn. Có lẽ bạn sẽ ngạc nhiên đó.

Phil bắt đầu trở nên nghiêm túc với những phản ứng cảm xúc của bản thân và xây dựng lại cơ-bắp-giá-trị của mình. Anh thay đổi công việc sang lĩnh vực phần mềm mà anh quan tâm nhiều hơn – không gian. Với vị trí mới là một kỹ sư hệ thống không gian, và một cô bạn gái là người thi đấu Scrabble với anh, cuộc đời của Phil hạnh phúc hơn nhiều so với trước đây.

Phil không thể thấy được những khả năng đó trước khi anh dành thời gian và tâm sức chú ý đến những giá trị và mối quan tâm của bản thân, dù đó chỉ là một trò-chơi-trên-bàn (board game).

Khi đào sâu vào những thứ bạn cảm thấy thú vị, ý nghĩa sẽ dần bộc lộ.

Bài tập luyện tiếp theo sẽ rèn luyện tâm trí bạn để nhận diện các giá trị trong cuộc đời mình và liên tục củng cố cơ-bắp-giá-trị của mình.

Chú ý nhiều hơn đến “Những Điều Tốt đẹp (Good Things)”

Đây là một trong những điều mạnh mẽ nhất bạn có thể làm để phát triển tư duy hướng-giá-trị của một người hạnh phúc. Bằng cách trả lời ba câu hỏi ngắn chỉ mất vài phút mỗi ngày, bạn có thể rèn luyện tâm trí mình để nó tự tái định hướng về những viên gạch nền tảng xây nên hạnh phúc, chính là những giá trị của bạn (tham khảo myhappiness.team/good-things). Hoặc tải một ứng dụng tuyệt vời (myhappiness.team/app) mà tôi sử dụng gần như mỗi ngày: ứng dụng the Happiness Team. Nó cho phép bạn ghi lại những giá trị có ý nghĩa theo cách đơn giản nhất thông qua từ ngữ, hình ảnh và còn thưởng cho bạn bằng những thông báo về giá trị từ quá khứ. Hãy sử dụng nó trong một thời gian và cảm nhận tác động của nó lên tâm trạng và sự tự tôn của bạn).

Bài tập này rất đơn giản. Vào cuối mỗi ngày, hãy trả lời ba câu hỏi sau:

  1. Một điều tốt đẹp của ngày hôm nay là gì?
  2. Điều đó có ý nghĩa gì đối với tôi?
  3. Việc xem trọng điều này nói lên cái gì về tôi?

Thực hiện điều này trong vài tuần, mỗi ngày một bản ghi chép, và tôi đảm bảo điều đặc biệt sẽ xảy ra – bạn sẽ bắt đầu suy nghĩ về các giá trị. Bằng cách mô tả những giá trị đó và diễn đạt ý nghĩa của chúng đối với mình, chúng sẽ soi sáng bạn – người cảm thấy những thứ này đáng giá.

Hầu hết mọi người nắm giữ các giá trị của họ một cách ẩn ngầm, mơ hồ. “Tôi biết mình thích gì,” họ nói. Nhưng liệu họ có thực sự biết không? Họ có thể diễn đạt điều đó một cách rõ ràng và chính xác không? Họ có thể nhận diện những chủ đề lặp lại trong hệ thống giá trị của mình không? Bạn có thể, nếu thực hành bài tập này đủ lâu. Một lợi ích khác đó là, như bạn sẽ thấy ở phần sau, những giá trị mà bạn khám phá sẽ trở thành nguyên liệu thô cho những bài luyện tập, chẳng hạn như Thiên hà Giá trị hay Bản đồ Khu vực Giá trị (Value Domain Map) của bản thân. Vậy nên hãy kiên trì với nó.

Một lưu ý về câu hỏi #3: “Nó nói điều gì về tôi?”. Ví dụ, nếu bạn trả lời câu hỏi #1 là “hôm nay, con gái nói với tôi nó không muốn nhận sự hỗ trợ tài chính từ tôi nữa vì nó đã bắt đầu một công việc mới và muốn trở nên độc lập”.

Đối với câu hỏi #2, câu trả lời của bạn là “tôi thích nhìn con gái thể hiện những đức tính mà tôi chủ ý truyền đạt cho con thông qua cách nuôi dạy của mình”.

Giờ, với câu hỏi #3, hãy suy nghĩ như thể bạn là một nhà khoa học hay nhà tâm lý học đang cố gắng trả lời câu hỏi này, “việc người này đánh giá cao ‘điều tốt đẹp’ này nói lên điều gì về bản thân họ?” “tôi có thể hiểu điều gì từ giá trị mà người này bày tỏ về con người họ?”

Vậy, câu trả lời có thể là: “tôi quan tâm đến đức tính và sự nhất quán4 trong việc kiên quyết theo đuổi các nguyên tắc của mình. Tôi thích thấy mọi người thể hiện tiềm năng nhân tính thông qua những hành động đức hạnh”.

Những câu trả lời bạn viết cho câu hỏi này sẽ tiết lộ những Chủ đề Giá trị trong cuộc đời của bạn, điều mà tôi sẽ nói chi tiết hơn ở phần sau. Nếu thực hiện đúng, bài luyện tập này sẽ soi sáng những khát khao và động lực sâu xa nhất của bạn. Nó sẽ giúp bạn tìm thấy những mẫu số chung từ vô số điều bạn yêu thích trong đời: hoạt động, con người, nơi chốn, kỹ năng, tài sản sở hữu…Nếu bạn đã làm bài tập Bảng kê Giá trị của tôi, những hạng mục trong danh sách đó sẽ liên kết với nhau một cách kinh ngạc. Và nếu bạn thiếu giá trị để viết vào một ngày cụ thể nào đó, bạn hoàn toàn có thể viết về một điều gì đó từ danh sách Bảng kê Giá trị của bản thân.

Nếu bạn thực hiện bài tập này đều đặn trong hai hay ba tuần, việc chú ý đến các giá trị tích cực sẽ bắt đầu trở nên quen thuộc. Bạn sẽ hiểu tại sao những điều đó lại quan trọng với mình. Bạn sẽ trở nên nhạy cảm và chính xác hơn trong việc nhận ra những khía cạnh nào của một điều hay một người nào đó có ý nghĩa với bạn và vì sao.

Và cuối cùng, bạn sẽ tận hưởng trải nghiệm sáng tỏ hơn, tự do hơn khi hiểu rõ hơn bản chất thực sự của mình, kết nối lại với những đam mê đã mất, khơi lại những mối quan tâm, và nâng cao cấp độ đam mê trong cuộc đời. Khi làm việc với nhiều người, tôi nhận thấy bài luyện tập đơn giản này trở nên cực kỳ hiệu quả và có lợi trong việc kéo mọi người ra khỏi trạng thái lãnh đạm, buồn tẻ, thụ động và thậm chí là trầm cảm. Những giá trị vốn chứa năng lượng tiềm năng trong bản thân chúng – năng lượng của ý nghĩa. Nếu bạn thúc đẩy, rung cảm và cân nhắc kỹ càng về chúng, động lực cải thiện cuộc đời của bạn sẽ gia tăng đến mức mà tất cả những gì còn lại là hành động nhằm theo đuổi những giá trị đó.

Thiên hà Giá trị của bản thân

Hãy tưởng tượng bạn có thể viết tất cả những điều mình muốn lên tường, và mỗi lần nhìn bức tường đó, bạn cảm thấy hào hứng và gợi nhớ về những gì mình yêu thích cùng với lý do tại sao. Hãy tưởng tượng danh sách về những khao khát, thích thú và nguyện vọng của bạn trên bức tường ấy rõ ràng đến mức bạn ngay lập tức có sự thúc đẩy mạnh mẽ để hành động. Đó chính là sức mạnh của việc xây dựng Thiên hà Giá trị của riêng mình.

Mỗi khi tôi ngẩng đầu lên, từ bàn làm việc, phiên bản mới nhất về Thiên hà Giá trị của tôi nằm ở ngay trước mắt – một mạng lưới các khối hộp và vòng tròn được kết nối với nhau bằng các mũi tên uốn lượn. Mỗi khối (tương tự như một hành tinh trong thiên hà) chứa đựng một trong những giá trị của tôi, và tất cả các khối đều liên kết với một hay nhiều hình tròn (hay một ngôi sao tỏa sáng) mang những chủ đề giá trị của tôi trong đó.

Tôi đã sơn toàn bộ bức tường trong văn phòng màu trắng để có thể nhìn thấy phiên bản mới nhất của Thiên hà Giá trị mọi lúc. Dưới đây là phiên bản được sắp xếp gọn gàng, đẹp mắt của nó (trông không giống chút nào với thiên hà lộn xộn, luôn thay đổi trên bức tường của tôi).

Chỉ cần nhìn thoáng qua, mạng lưới giá trị này khơi dậy trong nhận thức của tôi về toàn bộ mục đích và định hướng của cuộc đời. Nó tóm tắt vô cùng hiệu quả về những “lý do” trong cuộc đời tôi. Thiên hà Giá trị kết nối mọi thứ quan trọng đối với tôi, cho tôi thấy tất cả những điều xứng đáng để bản thân dành thời gian một cách có ý nghĩa. Màu sắc của các yếu tố khác nhau trên bức vẽ ngay lập tức báo hiệu cho tôi biết, trong cuộc đời mình, cái gì đang diễn ra tốt đẹp và cái gì cần được chú ý. Khi kết hợp với Bản đồ Giá trị (Value Map), chúng ta sẽ thảo luận sau, bức tường trắng trở thành nơi hội tụ mọi phần có ý nghĩa trong cuộc đời đồng thời cũng là những viên gạch nền xây dựng nên hạnh phúc của tôi. Đó thực sự là một công cụ mang lại sự sáng tỏ tuyệt vời.

Dựa trên hai bài tập Bảng kê Giá trị của tôi và Những Điều Tốt đẹp, bài tập này nhằm mục đích thể hiện trực quan thế giới giá trị của bản thân ở cùng một chỗ. Thiên hà Giá trị cho phép bạn trực quan hóa nhóm các giá trị đã xác định, thành những Chủ đề Giá trị chính và thấy rõ tính kết nối hay sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các giá trị.

Hãy bắt tay vào xây dựng Thiên hà Giá trị của riêng mình bằng cách tải về mẫu bài tập (tham khảo myhappiness.team/value-galaxy)

Cách xây dựng như sau: Thiên hà Giá trị là một bài tập trực quan. Bắt đầu với một tờ giấy cùng với năm hay sáu hình tròn lớn, trống. Kế tiếp, bạn vẽ sơ đồ giá trị của mình trong những hình tròn nhỏ hơn xung quanh những hình tròn lớn đó. Những giá trị nào gần nhau, có sự kết nối hay liên quan với nhau, thì nên được vẽ xung quanh cùng một vòng tròn trống, chính là cái chúng ta gọi là “chủ đề giá trị” (những vòng tròn màu vàng ở trang bài tập). Kết quả sẽ có được một trang giấy đầy các cụm giá trị được vẽ xung quanh một vài vòng tròn trống – vòng tròn Chủ đề Giá trị .

Khi bạn đã tạo xong một trang đầy những “bong bóng giá trị”, bạn nên bắt đầu kết nối những vòng tròn giá trị đó lại bằng các đường kẻ, thể hiện trực quan mối liên hệ giữa các giá trị khác nhau. Các đường kẻ này chỉ đơn giản thể hiện rằng có mối quan hệ giữa các giá trị đó. Chúng có thể phụ thuộc lẫn nhau, xuất phát từ cùng những giá trị cốt lõi, và cứ thế. Kết quả sẽ tạo ra một mạng lưới các giá trị trên trang giấy.

Tiếp theo, hãy xem xét các cụm giá trị khác nhau bao quanh một vòng tròn Chủ đề Giá trị màu vàng, trống. Nhiệm vụ của bạn bây giờ là tìm ra mẫu số chung liên kết các giá trị đó lại với nhau. Bạn có thể làm điều này bằng cách trả lời những câu hỏi: “Giá trị sâu xa nào kết nối những giá trị này với nhau?” hay “Chủ đề bao trùm của tất cả các giá trị đó là gì?”

Những Chủ đề Giá trị chính là mẫu số chung ẩn sau nhiều giá trị vốn cùng một nguồn gốc ý nghĩa sâu xa. Ý tôi là nếu bạn nghĩ về các hoạt động khác nhau khiến bạn háo hức, trong vài trường hợp, chúng dường như bắt nguồn từ cùng một gốc rễ. Chúng có vẻ là những biểu hiện khác nhau của cùng một sự hấp dẫn đối với một phạm trù tổng quát hơn, rộng lớn hơn của các sự việc.

Ví dụ, tình yêu của tôi đối với vài giá trị – tiểu thuyết triết học, khái niệm hạnh phúc, khía cạnh tri thức con người trong vật lý cùng những cuộc thảo luận sâu sắc về các nguyên tắc chi phối và giải thích hành vi con người – toàn bộ đều quy về cùng một giá trị cốt lõi: sự-thật tổng-quát. Đối với tôi, hai từ đó là một Chủ đề Giá trị, vốn là sức mạnh điều hướng cuộc đời tôi từ khi tôi có thể nhớ được những suy nghĩ của mình ở thời thơ ấu.

Đây là một ví dụ về sức mạnh của Chủ đề Giá trị. Tôi quyết định mua một chiếc xe đua. Tôi mua một chiếc rất nhanh và mạnh với số tiền lớn. Nhưng khi ra đường đua cạnh tranh với những chiếc xe nhanh nhất, tôi lại thấy mình bị thu hút một cách kỳ lạ bởi một dòng xe thấp hơn gọi là Spec Miata, vốn rẻ hơn, chậm hơn, và công suất tương đương. Đường đua của hạng xe này cạnh tranh gay cấn vì các xe gần như giống hệt nhau. Kỹ năng của người lái quyết định chiến thắng, chứ không phải số tiền mà người ta bỏ ra cho chiếc xe, như trường hợp của tôi ở hạng đấu này. Tôi ngay lập tức biết rằng mình cần tham gia đua ở hạng thấp hơn. Khao khát này bắt nguồn từ cùng một chủ đề, đó là niềm yêu thích của tôi đối với các môn thể thao và hoạt động mang tính cạnh tranh cao, có tính cá nhân, và dựa trên kỹ năng của người chơi. Đó cũng là một trong những Chủ đề Giá trị kết nối với tennis, bơi lội, và thậm chí là chơi trống nhạc jazz, những môn vốn đòi hỏi các bài luyện tập có mục đích và lặp đi lặp lại, giúp tôi tiến bộ hơn nhờ kỹ năng của chính mình. Tất cả những niềm đam mê đó đều xuất phát từ cùng một gốc rễ. Nếu tôi nội quán kỹ hơn trước khi quyết định mua xe, có lẽ tôi đã sớm nhận ra thể thức cuộc đua nào sẽ cuốn hút mình hơn.

Bạn có thể trải nghiệm sức mạnh dự-đoán-được của Chủ đề Giá trị nếu thử nghĩ về một giá trị kết nối được với nhiều chủ đề. Ví dụ, trong thiên hà của tôi, có một số chủ đề sau: sự-thật tổng-quát, truyền đạt các ý tưởng, tạo điều kiện, huấn luyện, tinh thần lãnh đạo, các môn thể thao cá nhân mang tính cạnh tranh. Một ngày nọ, tôi tạo ra một giá trị khả dĩ mới, chỉ bằng cách nhìn vào các chủ đề trong Thiên hà Giá trị của mình. Điều gì sẽ xảy ra nếu tôi tổ chức các lớp chuyên đề triết học về hạnh phúc cho giới doanh nhân ngay trên đường đua? Tôi rùng mình. Tầm nhìn này kết hợp rất nhiều thứ tôi yêu thích vào một hoạt động, đến mức nó trở thành điều có “mật độ giá trị” cao nhất mà tôi có thể hình dung (cảm ơn bạn tôi K.S vì đã đưa ra khái niệm này). Nếu theo tính logic và cấu trúc của Thiên hà Giá trị, bạn sẽ có một “bản đồ ý nghĩa” của cuộc đời mình, một mạng lưới kết nối các giá trị xoay quanh những Chủ đề Giá trị sâu sắc định hình bạn là ai. Với tôi, nhìn vào Thiên hà Giá trị cũng giống như đang nhìn vào bức chân dung của tâm hồn mình. Nếu bạn dành thời gian để xây dựng Thiên hà Giá trị của riêng mình, tôi hy vọng bạn sẽ cảm thấy tự hào vì đã hoàn thành hoạt động tinh thần để khám phá, biểu đạt và bộc lộ thiên hà giá trị của bản thân ra bên ngoài, trên một phương tiện truyền đạt trực quan dù là bức tường, bảng trắng, hay sổ ghi chép.

Món quà thuộc về riêng bạn

Nếu bạn có Thiên hà Giá trị của mình trên bức tường, trên bản vẽ điện tử, hay trong sổ ghi chép, hãy tiếp tục đọc phần này. Nếu chưa có, bạn không được đọc tiếp. Đừng làm biếng. Hãy xây dựng Thiên hà Giá trị của riêng mình.

Bây giờ, hãy nhìn vào Thiên hà Giá trị của bạn. Nó cần phải là của riêng bạn, đồng thời phóng chiếu cảm giác làm-chủ và rõ ràng vì nó là kết tinh của rất nhiều lần bạn tự nội quán, tư duy và trải nghiệm sống. Mục đích của thiên hà giá trị là để biểu lộ và trực quan hóa thế giới giá trị của bản thân, đồng thời khi nhìn lướt qua các cụm giá trị trong đó, bạn phải cảm nhận rằng nó đang làm được điều đó. Các Chủ đề Giá trị của bạn phải giống như thể chúng nắm được bản chất của những gì bạn yêu thích, cảm thấy hấp dẫn và thú vị. Chúng phải khiến bạn suy nghĩ về cội nguồn hạnh phúc của mình, cách chúng liên kết với nhau, và mức độ thành công của bạn khi theo đuổi chúng (tôi tô màu đỏ, vàng, và xanh cho mỗi cấp độ khác nhau). Thiên hà Giá trị của tôi khiến tôi mỉm cười mỗi khi nhìn vào đó. Nếu bạn chưa làm, hãy cân nhắc dành một bức tường cho Thiên hà Giá trị của riêng mình.

Những tri-thức-về-bản-thân phản chiếu qua Thiên hà Giá trị là một tài sản vô giá vì nó cho bạn biết những nguồn gốc ý nghĩa trong cuộc đời mình. Thiên hà của bạn cũng có thể cho thấy những khoảng trống và dẫn dắt bạn bổ sung thêm giá trị bằng cách hướng về những phần đang bị bỏ quên hay chưa được khám phá trong đời mình. Khi tôi nhận ra đã lâu rồi không chơi nhạc cụ hay nuôi dưỡng một tình bạn, tôi có thể ngay lập tức đánh giá xem liệu mình có nên ưu tiên cho phần bị bỏ quên này và dành cho nó chút thời gian không. Điều đó khiến cho những quyết định liên-quan-đến-giá-trị trở nên dễ dàng và có chủ đích hơn nhiều.

Đây chính là sức mạnh của sự nội quán có hệ thống, có tổ chức và trực quan nhờ vào Thiên hà Giá trị.

Hãy để tôi kể cho bạn nghe về Jeff. Jeff mắc kẹt trong một công việc mà anh ấy không thích. Anh có vài manh mối về những việc mình mong muốn nhưng thiếu sự rõ ràng để hành động. Sau khi sơ đồ hóa những điều mang đến ý nghĩa cho cuộc đời mình trên bức tường trong căn hộ và tìm ra mẫu số chung cũng như những sự thật sâu xa hơn về giá trị của bản thân, thái độ của anh dần thay đổi. Anh ấy bắt đầu xem trọng hạnh phúc của mình và cảm thấy hành động là điều tất yếu khi quá nhiều mũi tên chỉ về cùng một hướng, khiến anh thấy rõ việc mình thực sự muốn làm.

Trong vòng vài tuần, Jeff thôi việc và bắt đầu phát triển một sản phẩm nhằm cách mạng hóa phương thức đọc sách của mọi người. Sự hiểu biết [về điều muốn làm] anh đã sẵn có, nhưng bài thực hành Thiên hà Giá trị này đã giúp anh nhận biết nó theo cách có tổ chức và có ngữ cảnh, nhằm ra quyết định dễ dàng hơn. Trong khoảng thời gian ngắn, Jeff có thể nhận ra rằng nhiều vấn đề trong đời anh đều liên quan tới việc thiếu sự rõ ràng về những khao khát và mong muốn sáng tạo sâu xa nhất. Thiên hà Giá trị của bản thân khiến anh không thể nào phớt lờ chúng. Điều đó khiến anh không thể chịu đựng nổi khi biết rằng mình đã thỏa hiệp lòng tự tôn và trạng thái hạnh phúc của bản thân.

Thế giới bên trong của bạn khá phức tạp; một phần thậm chí còn không thể diễn tả thành lời. Đó là lý do tại sao việc dành thời gian để đem các giá trị tiềm ẩn của mình hiển hiện ra ánh sáng khiến bạn cảm thấy sáng tỏ đến vậy.

Hãy để tôi chia sẻ một phần email Jeff đã gửi cho tôi. Anh viết, “Thiên hà Giá trị là món quà mang lại lợi ích không ngừng! Nó là công cụ liên tục mang đến cho tôi sự sáng tỏ và chắc chắn về những điều tôi muốn trong cuộc đời. Hàng ngày, chỉ cần nhìn thoáng qua Thiên hà Giá trị, tôi biết chính xác mình cần phải làm gì và vì sao lại làm điều đó. Giờ đây, tri-thức-về-bản-thân và sự hiểu biết của tôi đã đạt đến cấp độ mà trước đây tôi chưa bao giờ mơ tới. Cảm ơn anh đã trao cho tôi món quà này. Đây là món quà thực sự thay-đổi-cuộc-đời tôi”.

Khi viết những dòng này, tôi đang ở phiên bản Thiên hà Giá trị thứ 157 của mình. Những giá trị cứ liên tục xuất hiện rồi biến mất khỏi thiên hà của tôi; có vài cái trở thành vị trí trung tâm, vài cái giảm hẳn tầm quan trọng. Theo thời gian, Chủ đề Giá trị của tôi càng ngày càng được xác thực và trở nên cụ thể hơn. Chặng đường cùng với Thiên hà Giá trị này dường như không có điểm dừng khi tôi đào sâu để hiểu bản thân rõ ràng hơn. Tôi liên tục ngạc nhiên về cách mình khám phá ra những mẫu số chung ẩn sâu bên dưới các giá trị vốn có vẻ chẳng liên quan.

Khi bạn đã có Thiên hà Giá trị của riêng mình, hãy chụp lại và gửi cho tôi. Ít có điều gì khiến tôi háo hức hơn là được nhìn thấy các Thiên hà Giá trị của người khác. Khi những thiên hà đó được suy nghĩ cẩn thận và có tổ chức, tôi biết rằng có thêm một con người nữa giờ đây đang bước trên hành trình hướng tới hạnh phúc.

  1. Xem thêm Thuận ngữ Productiveness
    ↩︎
  2. Trong bản gốc: don’t be extreme. Từ “extreme” thường được dịch là “cực đoan/ quá mức” theo cách hiểu tiêu cực; tuy nhiên, đây chỉ là một từ mô tả phép đo lường, không mang hàm ý đánh giá tích cực hay tiêu cực, bản thân nó cũng không nói đến việc tốt hay không tốt. Để đánh giá tốt hay không tốt, phải xem xét ‘cái’/’nội dung’ được đo lường. Triết học Khách quan của Ayn Rand đã chỉ rõ cách hiểu sai những từ như: vị kỷ (selfish), tột cùng/quá mức (extreme), tham vọng (ambition).
    ↩︎
  3. Một cách ví von của tác giả: nếu như cơ bắp (về mặt thế chất) có thể cải thiện thông qua tập luyện, thì cơ bắp (về mặt tinh thần) cũng vậy, bản tiếng Việt quy ước dịch thống nhất ‘cơ-bắp-giá-trị’. Cơ-bắp-giá-trị là một khả năng nhận diện và xem trọng các giá trị của bản thân. Cơ-bắp-mong-muốn là khả năng muốn điều gì đó một cách đúng đắn.
    ↩︎
  4. Xem thêm Thuật ngữ Integrity (Nhất quán/Toàn vẹn) ↩︎
<< Phần trước << | | | | | >> Phần tiếp theo
<<Trở lại mục lục>>

Bình luận về bài viết này