Hiểu rõ về ‘Hạnh phúc’
SPL | TAL TSFANY
Nguyên bản SECRETS OF A PASSIONATE LIFE: A Thinker’s Guide to Profound Happiness
LỜI NHẬN XÉT CỦA CON TRAI KHƠI DẬY trong tôi một hành trình – một con đường mà giờ đây tôi xem như là hành trình anh hùng của bản thân, không hề kém cạnh. Tôi thay đổi con đường sự nghiệp và các mối quan hệ của mình, và tôi chọn tìm đến những con người, những hoạt động, những trải nghiệm và những điều tôi yêu thích. Tôi sung sức hơn và viên mãn hơn, và thậm chí còn có một podcast mang tên The Happiest Man Alive (Người hạnh phúc nhất thế giới)– nhưng đó không phải là điểm trọng tâm.
Điểm trọng tâm thực sự là tôi say mê sống – say mê những ngày trôi qua, những điều tôi theo đuổi, khả năng tự biểu đạt bản thân. Tôi vô cùng hạnh phúc.
Vậy thì sao? Tại sao điều đó lại quan trọng? Sau cùng, hạnh phúc là gì? Điều mà chúng ta theo đuổi thực chất là gì? Nếu bạn hỏi mọi người trên phố, “bạn có hạnh phúc không?” có lẽ hầu hết mọi người sẽ trả lời “có”. Nhưng ý của họ khi nói “có” là gì? Họ áp dụng tiêu chuẩn nào để xác định liệu họ có hạnh phúc hay không? Không rõ ràng.
Trong bất kỳ hành trình theo đuổi mang tính khoa học nào, chúng ta cần phải định nghĩa các khái niệm một cách rõ ràng và khách quan. Vì vậy, hãy làm chính xác điều đó. Để tôi đưa ra một định nghĩa:
Hạnh phúc là một trải nghiệm nội tại, ngày càng nối tiếp nối về trạng thái thịnh vượng của con người.
Hãy cùng tìm hiểu ý nghĩa của tất cả những thuật ngữ đó. Nó sẽ mang tính triết lý một chút, nhưng trước khi bước vào hành trình, chúng ta phải hiểu rõ điểm đến; nếu không làm vậy chúng ta sẽ chẳng bao giờ tìm thấy điểm đến ấy.
Trước tiên, hạnh phúc là trải nghiệm nội tại ngày càng nối tiếp nối – một cảm giác bao trùm đến từ một cuộc đời được sống-trọn-vẹn mà có. Đó không phải là tâm trạng thoáng qua và không nên nhầm lẫn với niềm vui hay sự hài lòng tạm thời. Như người bạn và cũng là người cộng sự của tôi, Don Watkins, diễn tả, hạnh phúc là khí hậu, không phải thời tiết.
Thứ hai, đó là những trải nghiệm nội tại, điều bạn chỉ có thể cảm nhận từ bên trong. Hạnh phúc được xây dựng dựa trên lòng tự tôn của bản thân, vốn là điểm hội tụ từ hàng loạt sự tự đánh giá về hiệu quả dẫn dắt cuộc đời mình hướng đến trạng thái thịnh vượng cùng sự xứng đáng được hạnh phúc của bản thân. Không ai có thể mang lại cho bạn hạnh phúc; chỉ bạn mới có thể làm được điều đó.
Thứ ba, kiểu trải nghiệm nội tại tôi đề cập ở đây mang tính cảm xúc. Cảm xúc đó có thể được mô tả như là một cảm giác vui sướng tích cực, có tính đánh giá và niềm kiêu hãnh khi được là chính mình. Đó là kết quả từ việc nhận biết rằng bạn xứng đáng với cuộc đời và tình yêu dành cho chính cuộc đời ấy.
Giờ hãy cùng nói về phần cuối cùng của định nghĩa: sự thịnh vượng của con người.
Thịnh vượng có nghĩa là gì? Nếu tra từ điển, bạn sẽ thấy người ta định nghĩa đó là “trạng thái thành công, vững bền, khỏe mạnh, và phát triển rực rỡ”. Nếu suy nghĩ một cách logic, thịnh vượng là trạng thái cách xa nhất có thể với trạng thái thất bại, mong manh, bệnh tật, khó khăn, và sau cùng là cái chết. Tìm kiếm hạnh phúc nghĩa là hành động theo cách để đưa bạn đạt được trạng thái thịnh vượng ngày càng nối tiếp nối với tư cách là một con người – trở nên khỏe mạnh, đầy sức sống, và, như chúng ta sẽ thấy sau này, còn phải có mục đích, viên mãn, có khả năng biểu đạt và thăng hoa.
Vậy thịnh vượng với tư cách một con người là gì? Là con người nghĩa là gì?
Hãy nhìn quanh bạn. Điều có thể quan sát được là, mọi sinh vật sống đều có một bản chất. Bản chất đó chi phối quá trình cần thiết để duy trì sự sống của sinh vật. Từ những sinh vật đơn bào đến thực vật, động vật và con người, tất cả chúng ta đều có những cách cụ thể để duy trì và thúc đẩy sự sống của mình. Mỗi loài đều có phương thức tồn tại riêng, vốn tạo nên tiêu chuẩn cho trạng thái thịnh vượng của loài đó. Cá heo bơi lội, sói săn mồi, cây quang hợp, chim bay lượn, và nhện cứ bò quanh với dáng vẻ đáng sợ.
Khi đi dạo trong khu rừng xung quanh nhà, tôi thường dừng lại và quan sát những con sóc làm những việc mà chúng vẫn làm – thu lượm hạt, di chuyển nhanh để tránh kẻ săn mồi, vui chơi, trèo cây, và ẩn náu trong tổ (ổ) của chúng. Thật dễ dàng để nhận ra một trong những con sóc đó có đang sống thịnh vượng hay không và liệu nó có tận dụng hiệu quả các phương tiện sinh tồn của mình. Vài con trông khỏe mạnh, no đủ, và tràn đầy sức sống, trong khi những con khác trông yếu hơn, nhỏ hơn, và đầy thương tích.
Đây là sự thật đơn giản đối với mọi loài sinh vật sống: thực hiện tốt quá trình mà bản chất đòi hỏi, bản thân sẽ thịnh vượng. Thất bại trong việc này, bản thân sẽ chịu đau khổ và cuối cùng là chết.
Trường hợp của con người phức tạp hơn một chút, nhưng câu hỏi vẫn là: phương tiện sinh tồn của chúng ta là gì, sử dụng phương tiện đó để đạt được trạng thái thịnh vượng của con người mang ý nghĩa gì?
Không cần đi sâu vào triết học hàn lâm, ta vẫn có thể nhận thấy rằng năng lực khái niệm hóa – tức là khả năng của chúng ta trong việc mở rộng tri thức thông qua trừu tượng hóa bằng cách sử dụng lời nói và ngôn ngữ – chính là thứ khiến chúng ta khác biệt so với các loài khác. Năng lực của chúng ta trong việc quan sát, khái niệm hóa, lý luận, nhận biết khuôn mẫu, rút ra nguyên lý, tiếp thu tri thức, và rồi hành động dựa trên tri thức ấy để thực thi tầm nhìn sáng tạo, đó chính là ý nghĩa khi làm người. Chúng ta suy nghĩ, hình dung và định hình thế giới xung quanh để phù hợp với nhu cầu và giá trị của mình. Những giá trị chúng ta có thể theo đuổi rất đa dạng – từ những nhu cầu cơ bản như nước uống, thực phẩm, và chỗ ở cho đến những giá trị tinh thần cao hơn như khả năng tự biểu đạt bản thân thông qua việc theo đuổi mang tính sáng tạo, những mối quan hệ lãng mạn, và nghệ thuật.
Điều tuyệt vời và kỳ diệu về địa vị con người đó là mỗi chúng ta có một nhân cách độc nhất, khác biệt và không thể trộn lẫn. Chúng ta yêu những điều khác biệt và bị hấp dẫn bởi những hoạt động, con người, nơi chốn khác nhau. Chúng ta là một chủng tộc của những cá nhân riêng lẻ vốn cần tự do để xác định, theo đuổi và đạt được hạnh phúc của chính mình. Một trong số những người hùng của tôi, Thomas Jefferson, hiểu rất rõ điều này và đã thiết lập một nền tảng chính trị để chúng ta được tự do thực hiện chính điều đó – tức là, theo đuổi hạnh phúc của bản thân.
Vậy, đây là công thức ngắn gọn: bạn là một con người. Loài người chúng ta sống và phát triển thịnh vượng bằng cách tận dụng bản chất độc nhất của tâm trí và cơ thể mình. Bản chất tồn tại về mặt thể chất của chúng ta được xác định bởi những quy trình cần thiết để duy trì sự sống vật lý của bản thân. Ăn, uống, ngủ ngon, vận động và nghỉ ngơi. Ở cấp độ tinh thần – là, tư duy một cách lý trí và vận dụng tâm trí hướng đến con đường hiệu quả, sáng tạo, nơi bạn tìm thấy ý nghĩa, tạo ra giá trị, xây dựng những mối quan hệ cùng những trải nghiệm sâu sắc, thưởng thức nghệ thuật truyền cảm hứng để nuôi dưỡng tâm hồn mình. Kết quả của những điều đó sẽ là bước tiến tới một trải nghiệm nội tại ngày càng nối tiếp nối về trạng thái thịnh vượng của con người.
Còn rất nhiều điều cần bàn luận để xây dựng một quan điểm khách quan về trạng thái thịnh vượng của con người. Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về triết học ẩn sau quyển sách này, tôi gợi ý bạn khám phá triết học Khách quan của Ayn Rand. Triết học này đưa ra những quan điểm mới mẻ, tiến bộ và theo đánh giá của tôi, là cách tiếp cận nhất quán, toàn diện về địa vị con người. Tuy nhiên đối với mục đích của chúng ta ở đây, nền tảng cốt yếu đã được thiết lập: chúng ta biết, về cơ bản, hạnh phúc phụ thuộc vào việc con người sử dụng tâm trí để phát triển.
Phần giảng về triết học kết thúc tại đây. Từ giờ trở đi, chúng ta sẽ tập trung vào việc áp dụng nền tảng này để kiến tạo một cuộc đời thăng hoa và hạnh phúc.
Bạn có thực sự muốn một cuộc đời thăng hoa?
Tại sao bạn phải nỗ lực để đạt được một cuộc đời thăng hoa và hạnh phúc? Rốt cuộc để làm gì?
Sao không bằng lòng với cuộc đời thoải mái và tiếp tục sống cho qua ngày như vậy? Tại sao lại nhắm tới đích đến quá cao, ép mình theo đuổi những mục tiêu có thể không bao giờ trở thành hiện thực? Hay là chúng ta cứu bản thân mình khỏi những vất vả, trắc trở, sai lầm, và thậm chí là nỗi đau khi theo đuổi những những giấc mơ và ảo tưởng viển vông có phải hơn không?
Tôi hiểu, điều đó thật khó. Nhưng nếu quay lại định nghĩa về việc sự thịnh vượng với tư cách một con người, bạn sẽ nhận ra rằng ẩn sâu trong trạng thái thịnh vượng của bản thân là một quá trình theo đuổi các giá trị đích thực, và có ý nghĩa mà nếu không có chúng bạn sẽ chẳng bao giờ tìm thấy kiểu thăng hoa và hạnh phúc mà tôi đang nói đến. Không dám đối mặt với những nỗ lực và thách thức khi theo đuổi giá trị cũng giống như một con sóc quyết định không ra khỏi tổ của mình, chỉ vì việc đi tìm hạt quá vất vả và mệt mỏi. Giống như con sóc biếng nhát ấy vốn sẽ chết khi chấp nhận thái độ này, bạn cũng có thể quyết định sống một cuộc đời với mức nỗ lực tối thiểu, tránh trắc trở khi theo đuổi những mục tiêu đầy tham vọng và tối ưu hóa sự thoải mái. Trong xã hội sung túc ngày nay, bạn sẽ xoay xở được thôi. Bạn tồn tại về mặt thể xác, nhưng sẽ phải trả giá về mặt tinh thần và tâm trí vì không trở nên xứng đáng với lòng tự tôn đích thực.
Giờ, hãy tập trung vào điều tích cực. Phần thưởng khi sống trọn vẹn tiềm năng của cuộc đời mình là gì? Đối với tôi nó có nghĩa là:
Nó nghĩa là tôi hiểu rõ bản thân – bản chất của mình và những điều khiến tôi rung cảm.
Nó nghĩa là tôi dùng thời gian để nhận biết, xác định và làm rõ những giá trị mình muốn theo đuổi đồng thời tôi hành động hiệu quả trong việc đạt thành những giá trị đó.
Nó nghĩa là tôi có một sự phán xét đạo đức tích cực, sâu sắc về bản thân và toàn bộ cách mình sống một cuộc đời phong phú và tròn đầy.
Nó nghĩa là tôi tập trung vào những điều đúng đắn. Không xao nhãng và không lãng phí thời gian. Tôi chú tâm vào những thứ cốt lõi xây dựng nên hạnh phúc – những giá trị sâu sắc của tôi.
Nó nghĩa là tôi không nghe theo những gì mà người khác nói tôi phải mong muốn. Tôi không tuân theo bất kỳ giáo điều hay bổn phận nào, và giữ quan điểm độc lập, tự do hoàn toàn về việc cuộc đời này là của mình để sống theo cách mình muốn.
Nó nghĩa là tôi hiệu quả và kiến tạo trong việc đối mặt với những hạn chế cũng như chướng ngại để đạt được những giá trị mà tôi tìm kiếm.
Nó nghĩa là tôi làm chủ cuộc đời mình. Tôi đang ngồi ở ghế lái, và hướng nó theo lộ trình mình chọn.
Nó nghĩa là tôi có đạo đức tốt trong hành vi và cách thể hiện bản thân mình. Tôi không dối trá, không lừa gạt, tôi đối xử với mọi người công bằng và hợp lý lẽ, và không giả tạo. Không phải vì đó là những điều răng của Thượng đế mà vì tôi rút ra kết luận rằng thực hành những điều răng ấy không phải cách phù hợp với lợi ích cá nhân lâu dài của chính mình.
Nó nghĩa là tôi cảm thấy cấp bách. Tôi biết rằng thời gian là nguồn lực duy nhất thực sự hữu hạn và nó đang dần trôi đi. Nên tôi sẽ không chấp nhận “tuần sau gặp nha” khi mọi việc có thể diễn ra ngay hôm nay.
Nó nghĩa là tôi tối ưu hóa mỗi ngày để tận hưởng tối đa theo hệ thống giá trị đã được xem xét và lên kế hoạch một cách cẩn thận – dù là làm việc hàng giờ cho một dự án ý nghĩa hay say sưa xem một chương trình dài tập yêu thích trên TV. Tôi biết rằng sáng tạo và năng suất là điều cốt lõi trong hệ thống giá trị của mình, nhưng tôi cũng biết rằng tâm trí cần được nghỉ ngơi và thư giãn.
Nó nghĩa là tôi có sự nhẫn nại, bền chí, và dẻo dai để đạt được những mục tiêu dài hạn, những mục tiêu quan trọng và có ý nghĩa sâu sắc đối với tôi.
Nó nghĩa là tôi hiểu rằng hạnh phúc là một quá trình bao gồm thử nghiệm và sai lầm (trial and error). Nên tôi không nản lòng khi không đạt được chính xác những gì mình muốn ở thời điểm tôi mong đợi.
Nó nghĩa là tôi biết cách tận hưởng quá trình và nhận được sự hài lòng từ hành trình, chứ không chỉ từ đích đến – vừa biết “ngắm hoa hồng” trong khi leo núi, vừa có thể nhảy cẫng lên vì vui sướng khi lên tới đỉnh.
Nó nghĩa là tôi hiểu rằng hạnh phúc là một hành trình mà tôi không thể kiểm soát hoàn toàn. Ngay cả khi những điều không mong muốn xảy đến hay tôi gây ra lỗi lầm khiến mình phải hối tiếc, thì hạnh phúc vẫn là khí hậu bao trùm cuộc đời tôi.
Nó nghĩa là tôi biết cách yêu và mong muốn. Tôi yêu con người, hoạt động, nơi chốn và những thứ mình sở hữu một cách nồng nhiệt. Tôi tìm kiếm các mối quan hệ sâu sắc dựa trên những giá trị chung, đặc biệt là mối quan hệ lãng mạn nơi mang lại cho tôi niềm vui tích cực trong việc tán dương phẩm hạnh của người bạn đời và của chính mình, thông qua sự tôn vinh tình dục – tình dục lý tưởng1.
Sau cùng, nó nghĩa là tôi hiểu rằng hạnh phúc đến từ việc đạt được những điều mình mong muốn trong hiện thực. Suy nghĩ hay ý tưởng nào chỉ tồn tại trong đầu sẽ không thể tạo ra những đồng tiền vàng hạnh phúc và lòng tự tôn. Giá trị phải chạm được và hiện thực hóa mới thực sự có ý nghĩa.
Nếu kiểu trải nghiệm nội tại như vậy là những gì bạn mong muốn, hãy tập trung vào điều quan trọng nhất trong vũ trụ này: chính bạn.
- [ND] Xem thêm Lexicon https://reasonvn19.com/lexicon/ethic/sex-tinh-duc/ ↩︎
<< Phần trước << | | | | | >> Phần tiếp theo
<<Trở lại mục lục>>
REASON 