<<Lexicon
Nguồn: https://courses.aynrand.org/lexicon/modern-art/
Vì là sự tái tạo hiện thực, một tác phẩm nghệ thuật phải có tính đại diện (representational); sự tự do cách điệu của tác phẩm nghệ thuật bị hạn chế bởi yêu cầu về tính dễ hiểu (intelligibility); nếu nó không thể hiện một chủ đề có khả năng hiểu được, nó không còn là nghệ thuật.
Bài viết: Nghệ thuật và Nhận thức (Art and Cognition)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Phân hủy là hậu kết đối với cái chết của cơ thể con người; tan rã là phần mở đầu đối với cái chết của trí óc con người. Tan rã là nguyên tắc chủ đạo và là mục tiêu của nghệ thuật hiện đại — sự tan rã khả năng nhận thức của con người, và làm thoái hóa trí óc trưởng thành, xuống cấp độ của một đứa trẻ sơ sinh.
Để hạ ý thức của con người xuống cấp độ cảm giác, không có khả năng hợp nhất các giác quan, là chủ đích nằm sau việc biến ngôn ngữ thành những tiếng lầm bầm, biến văn học thành “những tâm trạng”, biến hội họa thành những vết bẩn, biến điêu khắc thành những phiến đá, biến âm nhạc thành tiếng ồn.
Nhưng có một yếu tố chỉ dẫn mang tính triết học và tâm bệnh học trong cảnh tượng cặn bã đó. Nó minh họa — bằng phương tiện tiêu cực của sự thiếu vắng ý thức — các mối quan hệ giữa nghệ thuật và triết học, giữa lý trí và sự tồn tại của con người, giữa lòng hận thù đối với lý trí và lòng hận thù đối với sự tồn tại. Sau nhiều thế kỷ chống lại lý trí, các nhà triết học đã thành công — bằng phương pháp giải phẫu sinh thể — trong việc giải thích xem con người sẽ như thế nào khi bị tước đi khả năng lý trí, và đến lượt những điều này mang đến cho chúng ta hình ảnh về việc sự tồn tại sẽ như thế nào khi sống bằng một hộp sọ trống rỗng.
Trong khi những người được cho là ủng hộ lý trí phản đối việc “xây-dựng-hệ-thống” và tranh biện về những từ ngữ vụn-vặt-bề-nổi hoặc những khái niệm trừu tượng trôi nổi huyền bí, thì kẻ thù của lý trí dường như biết rằng sự hợp nhất là chìa khóa nhận-thức-luận-tâm-lý dành cho lý trí, rằng nghệ thuật là chất liệu điều hoà nhận-thức-luận-tâm-lý của con người, và rằng bất kỳ lúc nào lý trí bị phá hủy, thì chính khả năng hợp nhất của con người cũng bị phá hủy.
Tôi rất nghi ngờ việc các chuyên gia và những người say mê nghệ thuật hiện đại có đủ năng lực trí tuệ để hiểu được ý nghĩa triết học của nghệ thuật hiện đại; tất cả những gì họ muốn làm là thỏa mãn những thứ tồi tệ nhất ở các tiền đề trong tiềm thức của họ. Nhưng những người dẫn dắt họ thì lại thật sự hiểu được vấn đề này một cách có ý thức: Cha đẻ của nghệ thuật hiện đại là Immanuel Kant (xem tác phẩm Critique of Judgment (Phê phán năng lực phán đoán) của ông).
Tôi không biết điều gì tồi tệ hơn: thực hành nghệ thuật hiện đại như một sự dối gạt khủng khiếp hay thực hành nó một cách chân thành.
Những ai không muốn trở thành nạn nhân thụ động, câm lặng của các kiểu lừa lọc này thì có thể học hỏi từ nghệ thuật hiện đại tầm quan trọng về mặt thực hành của triết học, và hệ quả của việc thiếu triết học. Cụ thể, nghệ thuật hiện đại là sự phá hủy logic, tước bỏ mọi vũ khí của các nạn nhân, và cụ thể hơn, là phá hủy định nghĩa1. Định nghĩa là những người bảo vệ cho lý tính, tuyến phòng thủ đầu tiên chống lại sự hỗn loạn của sự phân tán về mặt tinh thần.
Các tác phẩm nghệ thuật – giống như mọi thứ khác trong vũ trụ – là các thực thể có bản chất đặc trưng: Khái niệm này đòi hỏi một định nghĩa theo các đặc điểm cốt yếu của các thực thể, để phân biệt chúng với tất cả các thực thể tồn tại khác. Chi (genus) của tác phẩm nghệ thuật là: Các đối tượng con-người-làm-ra thể hiện sự tái tạo có chọn lọc của hiện thực theo các phán-xét-giá-trị thuộc về siêu hình học của người nghệ sĩ, bằng phương tiện truyền tải hữu hình cụ thể. Loài (species) là các tác phẩm thuộc nhiều nhánh nghệ thuật khác nhau, được xác định bởi các phương tiện truyền tải cụ thể mà chúng sử dụng và chỉ ra mối quan hệ giữa chúng với các yếu tố khác nhau thuộc về khả năng nhận thức của con người.
Nhu cầu định nghĩa chính xác của con người dựa trên Luật đồng nhất: A là A, sự vật là chính nó. Một tác phẩm nghệ thuật là một thực thể riêng biệt, sở hữu một bản chất đặc trưng. Nếu không, đó không phải là một tác phẩm nghệ thuật. Nếu nó chỉ đơn thuần là một khách thể vật chất, thì nó thuộc về một loại khách thể vật chất nào đó – còn nếu nó không thuộc về một loại cụ thể nào, thì nó thuộc vào loại dành riêng cho các hiện tượng đó: rác rưởi.
“Thứ gì đó do một người nghệ sĩ tạo ra” không phải là định nghĩa về nghệ thuật. Một bộ râu và một cái nhìn trống rỗng không phải là đặc điểm xác định của một người nghệ sĩ.
“Thứ gì đó nằm trong cái khung treo trên tường” không phải là định nghĩa về hội họa.
“Thứ gì đó gồm một số trang giấy được đóng lại với nhau” không phải là định nghĩa về văn học.
“Thứ gì đó chồng lên nhau” không phải là định nghĩa về điêu khắc.
“Thứ gì đó được hình thành từ những âm thanh do một vật tạo nên” không phải là định nghĩa về âm nhạc.
“Thứ gì đó dán trên một bề mặt phẳng” không phải là định nghĩa về bất kỳ loại nghệ thuật nào.
Không có nghệ thuật nào sử dụng keo làm phương tiện truyền tải. Những ngọn cỏ dán lên một tờ giấy để miêu tả bãi cỏ có thể là một liệu pháp điều trị tốt cho trẻ chậm phát triển — mặc dù tôi nghi ngờ điều này — nhưng đó không phải là nghệ thuật.
“Bởi vì tôi cảm thấy thích nó” không phải là một định nghĩa hay cách xác nhận giá trị của bất cứ điều gì.
Không có chỗ cho những ý thích bất chợt trong bất kỳ hoạt động nào của con người — nếu nó liên quan đến con người. Không có chỗ cho những điều bất khả tri, khó hiểu, mơ hồ, không khách quan trong bất kỳ sản phẩm nào của con người. Chừng nào con người còn ở bên ngoài nhà thương điên, hành vi của con người còn được thúc đẩy bởi một mục đích có ý thức; một khi hành động của con người không phải như vậy, thì nó chẳng đáng cho ai quan tâm ngoại trừ bên trong phòng trị liệu tâm lý. Và khi các chuyên gia về nghệ thuật hiện đại tuyên bố rằng họ không biết mình đang làm gì hay điều gì khiến họ làm vậy, thì chúng ta nên tin lời họ và không suy xét gì thêm nữa.
Bài viết: Nghệ thuật và Nhận thức (Art and Cognition)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Tôi nói đến nghệ thuật hiện đại, một ví dụ mà toàn bộ phạm vi hoạt động dựa trên không gì khác ngoài Lập luận từ sự Đe dọa — trong đó, để chứng minh bản thân mình thực sự sở hữu cái nhìn sâu sắc đặc biệt vốn chỉ có ở “giới thượng lưu” bí ẩn, công chúng cố gắng hơn thua nhau bằng những câu cảm thán đầy hoa mỹ về sự tuyệt vời của một số mảng rỗng (nhưng bị ố nhơ) trên bức vẽ.
Bài viết: The Argument from Intimidation (Lập luận từ sự Đe dọa)
Tựa sách: The Virtue of Selfishness (Phẩm hạnh vị kỷ)
Giống như triết học hiện đại bị chi phối bởi nỗ lực phá hủy cấp độ khái niệm trong ý thức con người, thậm chí phá hủy cả cấp độ tri giác, làm giảm nhận thức của con người xuống cấp độ cảm giác đơn thuần, thì nghệ thuật và văn học hiện đại cũng bị chi phối bởi nỗ lực làm tan rã và hạ thấp ý thức của con người thành các cảm giác đơn thuần, thành “sự tận hưởng” những sắc màu, tiếng ồn và tâm trạng vô nghĩa.
Nghệ thuật ở bất kỳ thời kỳ hay nền văn hóa nào cũng chính là tấm gương phản chiếu trung thực của triết lý thuộc nền văn hóa đó. Nếu bạn thấy những thứ kỳ quái, què quặt, ghê tởm trong những tấm gương mỹ học ngày nay — những sáng tạo tầm thường, dở dở ương ương, phi lý và đáng sợ — đấy là bạn đang thấy những tiền đề triết học hiện thống trị nền văn hóa ngày nay được biểu hiện cụ thể hóa thành hiện thực. Chỉ theo nghĩa này, những biểu hiện đó mới có thể được gọi là “nghệ thuật” — không phải bởi chủ đích hay thành tựu của những kẻ tạo ra chúng.
Bài viết: Những nguyên tắc văn học cơ bản (Basic Principles of Literature)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Bức tranh tổng hợp về con người xuất hiện từ nghệ thuật trong thời đại chúng ta là hình ảnh khổng lồ về một phôi thai bị sẩy, các chi của phôi thai gợi lên một hình dạng ngờ ngợ giống con người, chi trên vặn vẹo điên cuồng tìm kiếm thứ ánh sáng không thể xuyên qua những hốc mắt trống rỗng, nó phát ra những âm thanh không rõ ràng giống như tiếng gầm gừ và rên rỉ, nó bò lê qua một vũng máu, nước bọt màu đỏ chảy ra từ hàm nó, và vật vã cố ném thứ nước bọt đó vào khuôn mặt không tồn tại của chính mình, nó thỉnh thoảng ngừng lại và nhấc những mẩu còn lại của cánh tay cụt lên, gào thét trong nỗi khiếp sợ cùng cực giữa vũ trụ bao la.
Được sinh ra từ những thế hệ triết học phản lý tính, ba cảm xúc chi phối cảm-thức-sống của con người hiện đại là: sợ hãi, tội lỗi và thương hại (chính xác hơn là tự thương hại). Sợ hãi, là cảm xúc phù hợp với một kẻ bị tước mất phương tiện sinh tồn, trí óc của anh ta; tội lỗi, là cảm xúc phù hợp với một kẻ không có các giá trị đạo đức; thương hại, là phương tiện để thoát khỏi hai điều trên, là phản ứng duy nhất mà một kẻ như vậy có thể khẩn cầu. Một người nhạy cảm, sáng suốt, hấp thụ cảm-thức-sống như vậy, nhưng vẫn giữ được một chút tự tôn nào đó, sẽ tránh bộc lộ khả năng nghệ thuật. Nhưng điều này không ngăn cản được những người khác.
Sợ hãi, tội lỗi và tìm kiếm sự thương hại kết hợp với nhau để tạo nên khuynh hướng nghệ thuật theo cùng một chiều, để thể hiện, biện minh và hợp lý hóa cảm xúc của bản thân người nghệ sĩ. Để biện minh cho nỗi khiếp sợ kinh niên, người nghệ sĩ phải mô tả sự tồn tại là điều xấu xa; để thoát khỏi cảm giác tội lỗi và khơi dậy sự thương hại, người nghệ sĩ phải miêu tả con người là vô năng và bẩm sinh đã đáng ghê tởm. Đó là lý do, những nghệ sĩ hiện đại cạnh tranh để đạt được sự suy đồi ở những mức càng thấp hơn nữa và sự ủy mị ở những mức càng cao hơn nữa – một cuộc cạnh tranh làm cho công chúng bị sốc vì những mưu chước và sự kịch tính của nó. Đó là lý do của những điên cuồng tìm kiếm nỗi bất hạnh, sự sa lầy vào các nghiên cứu đầy lòng trắc ẩn về những kẻ nghiện rượu và tình dục đồi trụy đến những kẻ đần độn, loạn luân, rối loạn tâm thần, kẻ sát nhân, ăn thịt người.
Bài viết: Chủ nghĩa Lãng mạn trái phép (Bootleg Romanticism)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
<<Trở lại danh mục thuật ngữ>>
- Definitions là thuật ngữ Ayn Rand sử dụng để chỉ một phạm trù thuộc
nhánh nhận thức luận của triết thuyết Chủ nghĩa Khách quan. Một
Definitons bao gồm genus (chi) và diferentia (đặc tính khu biệt). Chi gồm hợp nhất của nhiều loài (specied). Tham
khảo thêm tại: https://youtu.be/X4uW8Fd4I2s ↩︎
REASON 