<<Lexicon
Nguồn: https://courses.aynrand.org/lexicon/altruism/
Có hai câu hỏi về mặt đạo đức mà chủ nghĩa vị tha gom lại thành một “thoả thuận trọn gói”: (1) Các giá trị là gì? (2) Ai nên là người được thụ hưởng các giá trị? Chủ nghĩa vị tha lấy câu thứ hai thay cho câu thứ nhất; nó né tránh nhiệm vụ xác định một chuẩn mực giá trị đạo đức, do đó, nó chẳng hề đưa cho con người bất kì hướng dẫn nào về mặt đạo đức.
Chủ nghĩa vị tha tuyên bố rằng bất cứ hành động nào thực hiện vì lợi ích của người khác đều tốt, và bất kì hành động nào vì lợi ích cá nhân đều xấu. Theo đó, người thụ hưởng của hành động là tiêu chuẩn duy nhất của giá trị đạo đức – và miễn sao người thụ hưởng kia là bất kỳ ai khác ngoài bản thân thì cái gì cũng hợp.
Bài viết: Introduction (Lời giới thiệu)
Tựa sách: The Virtue of Selfishness (Phẩm hạnh vị kỷ)
Chính trí óc của bạn là thứ họ muốn bạn đầu hàng – tất cả những ai thuyết giảng về tín điều của sự hy sinh, dù họ dán nhãn phân loại gì hay có động cơ gì, thì có phải họ đòi hỏi điều đó vì lợi ích dành cho linh hồn hay cho thể xác của bạn không, có phải họ hứa hẹn với bạn về một kiếp sống khác trên thiên đàng hay một cái dạ dày no đủ nơi hạ giới không. Những người bắt đầu bằng câu: “Thật ích kỷ khi theo đuổi những mong muốn của bản thân, bạn phải hy sinh chúng cho mong muốn của người khác” – sẽ kết thúc bằng câu: “Thật ích kỷ khi cứ giữ lấy niềm tin của mình, bạn phải hy sinh chúng cho niềm tin của người khác”.
Bài viết: Galt’s Speech (Bài phát biểu của Galt)
Tựa sách: For the New Intellectual (Dành cho Trí thức mới)
Giờ đây có một từ – một từ duy nhất – có thể thổi bay đạo đức của chủ nghĩa vị tha ra khỏi sự tồn tại, đồng thời là từ mà nó vốn không thể chịu đựng nổi – đó là từ: “Tại sao (Why)?”. Tại sao con người phải sống vì lợi ích của người khác? Tại sao họ phải là con vật hiến tế? Tại sao điều đó tốt? Chẳng có chút lý do nào cho điều đó cả – và thưa quý vị, trong toàn bộ lịch sử triết học, cũng chẳng có chút lý do nào được đưa ra cả.
Chỉ có chủ nghĩa thần bí mới có thể cho phép các nhà đạo đức trốn thoát khỏi trừng phạt cho hành vi của mình. Chính chủ nghĩa thần bí, sự thoát tục, siêu nhiên, phi lý trí là thứ luôn được viện ra để biện minh cho điều đó – hay chính xác hơn là để thoát khỏi sự cần thiết phải biện minh. Người ta không biện minh cho điều phi lý trí, người ta chỉ chấp nhận nó bằng đức tin mà thôi. Điều mà hầu hết các nhà đạo đức – và rất ít nạn nhân của họ – nhận ra, rằng lý trí và chủ nghĩa vị tha không tương hợp với nhau.
Bài viết: Faith and Force: The Destroyers of the Modern World (Đức tin và Bạo lực: Những kẻ hủy diệt Thế giới tân tiến này)
Tựa sách: Philosophy: Who Needs It (Triết học: Người cần đến nó)
Thuyết vị tha cho rằng cái chết là mục tiêu tối thượng, là tiêu chuẩn của giá trị.
Bài viết: Đạo đức học Khách quan luận (The Objectivist Ethics)
Tựa sách: The Virtue of Selfishness (Phẩm hạnh vị kỷ)
Vì tự nhiên không ban cho con người một dạng thức sinh tồn tự động, vì sự sống của con người phải nhờ cậy vào nỗ lực của chính bản thân, nên học thuyết cho rằng việc quan tâm đến quyền lợi của bản thân là xấu xa, đồng nghĩa với việc, khao khát sống của bản thân cũng là xấu xa – rằng sự sống của con người, theo đúng nghĩa của thuật ngữ này, là xấu xa. Không một học thuyết nào có thể tệ hại hơn thế.
Vậy nhưng, đó lại là ý nghĩa của chủ nghĩa vị tha.
Bài viết: Introduction (Lời giới thiệu)
Tựa sách: The Virtue of Selfishness (Phẩm hạnh vị kỷ)
Mặc dù chủ nghĩa vị tha tuyên bố rằng “cho thì có phúc hơn nhận”, nhưng thực tế nó không hoạt động như vậy. Những người-cho (givers) không bao giờ được phúc; họ càng cho nhiều, họ càng bị đòi hỏi nhiều hơn; phàn nàn, trách móc và lăng mạ là kiểu phản hồi duy nhất họ nhận được khi thực hành các phẩm hạnh của chủ nghĩa vị tha (hoặc dành cho các phẩm hạnh thực tế của họ). Chủ nghĩa vị tha không thể cho phép sự công nhận phẩm hạnh; nó không thể cho phép lòng tự tôn hoặc sự vô tội về mặt đạo đức. Cảm giác tội lỗi là ngón nghề của chủ nghĩa vị tha, và việc gây ra cảm giác tội lỗi là phương tiện duy nhất của nó để tự duy trì. Nếu người-cho không phải chịu hàng tràng lời buộc tội đê hèn, hạ nhục, người đó có lẽ đã quan sát xung quanh và chấm dứt sự tự hy sinh. Những người theo chủ nghĩa vị tha chỉ quan tâm đến những người đau khổ — không quan tâm đến những người-giúp giảm nhẹ nỗi đau, thậm chí còn không quan tâm đến việc liệu người-giúp có thể sống sót nổi hay không. Khi không thể tìm thấy sự đau khổ thực sự nào, những người theo chủ nghĩa vị tha buộc phải chế hoặc phịa ra nó.
Bài viết: Moral Inflation (Lạm phát đạo đức)
Tựa sách: The Ayn Rand Letter, III (Tạp chí The Ayn Rand Letter, III)
Ngay từ đầu, nước Mỹ đã bị giằng xé bởi sự xung đột của hệ thống chính trị với đạo đức vị tha. Chủ-nghĩa-tư-bản và chủ nghĩa vị tha không tương hợp với nhau; chúng là những thứ đối lập về mặt triết học; chúng không thể cùng tồn tại trong một con người hay trong một xã hội. Ngày nay, cuộc xung đột này đã lên đến tột đỉnh; sự lựa chọn rất rõ ràng: hoặc một nền đạo đức mới về tư lợi có lý trí, với hệ quả là tự do (freedom), công lý, tiến bộ và hạnh phúc của con người trên trái đất – hoặc đạo đức nguyên thủy của chủ nghĩa vị tha, với hệ quả là cảnh nô lệ, bạo lực man rợ, nỗi khiếp sợ vây hãm và các lò thiêu hiến tế.
Bài viết: For the New Intellectual (Dành cho Trí thức mới)
Tựa sách: For the New Intellectual (Dành cho Trí thức mới)
Lý do tại sao đạo đức của chủ nghĩa vị tha là một hiện tượng mang tính bộ lạc thì rất rõ ràng. Người tiền sử về mặt thể lý không thể sống sót nếu không bám lấy một bộ lạc để được lãnh đạo và bảo vệ chống lại các bộ lạc khác. Nguyên nhân khiến chủ nghĩa vị tha còn tồn tại đến thời văn minh không phải về mặt thể lý, mà về mặt nhận-thức-luận-tâm-lý (psycho-epistemological): những người có tâm trí thuộc-về-cảm-giác, tự giam hãm mình, không thể sống sót nếu không có sự lãnh đạo và “bảo vệ” của bộ lạc chống lại thực tại. Học thuyết về sự tự-hy-sinh không làm họ phiền lòng: họ không có ý thức gì về bản ngã hay về giá trị cá nhân – họ không biết việc ‘họ được yêu cầu hy sinh’ là nghĩa gì – họ chẳng có một ý niệm mơ hồ trực tiếp nào đối với những điều như sự toàn vẹn về trí tuệ, yêu mến sự thật, các giá trị được-chọn theo tiêu chuẩn cá nhân hay sự cống hiến nồng nhiệt cho một ý tưởng. Khi nghe những lệnh huấn thị chống lại “sự vị kỷ”, họ tin rằng thứ họ phải từ bỏ là thói hung bạo, kiểu sùng bái ý thích bất chợt vô tâm vô tính của một con sói bơ vơ trong bộ lạc. Nhưng các nhà lãnh đạo của họ – các lý thuyết gia của chủ nghĩa vị tha – lại biết rõ hơn nhiều. Immanuel Kant biết điều đó; John Dewey biết điều đó; B. F. Skinner biết điều đó; John Rawls biết điều đó. Hãy quan sát để biết rằng họ không lao ra ngoài nhằm hủy diệt thói hung bạo vô tâm vô tính, mà là hủy diệt lý trí, trí tuệ, năng lực, giá trị, tự tin, tự tôn.
Bài viết: Selfishness Without a Self (Vị kỷ nhưng không có cái-vị-kỷ)
Tựa sách: Philosophy: Who Needs It (Triết học: Người cần đến nó)
Những người ủng hộ chủ nghĩa thần bí không phải được thúc đẩy bởi mong muốn truy cầu sự thật, mà bởi lòng căm thù tâm trí của con người;… những người ủng hộ chủ nghĩa vị tha không phải được thúc đẩy bởi sự đồng cảm và mong muốn hỗ trợ khắc phục đau khổ, mà bởi lòng căm thù sự sống của con người.
Bài viết: An Untitled Letter (Một lá thư không có tiêu đề)
Tựa sách: Philosophy: Who Needs It (Triết học: Người cần đến nó)
Kết quả nghiên cứu tâm lý học của chủ nghĩa vị tha chỉ ra một thực tế rằng: Rất nhiều người tiếp cận chủ đề đạo đức bằng những câu hỏi như:
Có nên liều mạng sống của mình để cứu một người mà
a. Đang sắp chết đuối
b. Mắc kẹt trong đám cháy
c. Đứng trước đầu mũi xe tải đang lao quá tốc độ
d. Treo lơ lửng bên rìa vực thẳm
Hãy xem xét ẩn ý của phương thức tiếp cận đó. Nếu một người chấp nhận đạo đức của chủ nghĩa vị tha, người này sẽ chịu những hậu quả như sau (tỷ lệ thuận với mức độ chấp nhận):
- Thiếu tự tôn – mối bận tâm hàng đầu của người này trong phạm vi giá trị, không phải là sống như thế nào, mà là hy sinh sự sống ra sao.
- Thiếu tôn trọng đối với người khác – người này coi loài người như lũ ăn xin chịu số phận bi đát, đang gào khóc để được người khác giúp đỡ.
- Một quan điểm ác mộng về sự tồn tại – người này tin rằng con người bị mắc kẹt trong “vũ trụ tà ác (malevolent universe)” nơi những thảm họa là mối bận tâm hàng đầu, không ngớt trong cuộc sống của họ.
- Và thực tế, đó là một thái độ bàng quan thờ ơ với những quy chuẩn đạo đức, một sự thiếu đạo đức trong vô vọng, yếm thế – những điều họ đề cập đến là những tình huống mà họ gần như không bao giờ gặp phải, vốn không liên quan đến những vấn đề thực sự trong cuộc sống của chính họ; và do đó, khiến họ sống mà không có bất kì quy chuẩn đạo đức nào.
Bằng việc đề cao vấn đề giúp đỡ người khác thành vấn đề đạo đức trọng điểm và chính yếu, chủ nghĩa vị tha đã phá hủy hoàn toàn khái niệm về lòng nhân ái và thiện ý thật sự của con người. Người ta truyền bá một tư tưởng cho rằng coi trọng người khác là hành động vị tha, vì thế ngụ ý rằng một người không thể có lợi ích cá nhân nào ở người khác – nghĩa là coi trọng người khác là phải hy sinh bản thân mình – rằng bất kỳ tình yêu, sự tôn trọng hay ngưỡng mộ của một cá nhân dành cho người khác không phải và không thể là nguồn hưởng thụ của anh ta, mà là mối đe dọa đối với sự sống của chính bản thân anh ta, là thẩm quyền hy sinh vô bờ dành cho người thân yêu của anh ta.
Những ai chấp nhận sự lưỡng phân này nhưng lựa chọn mặt tệ của nó, những sản phẩm tột cùng từ ảnh hưởng phi nhân tính của chủ nghĩa vị tha, là những kẻ tâm thần. Những kẻ này không chất vấn tiền đề cơ bản của chủ nghĩa vị tha, mà tuyên bố nổi loạn chống lại sự hy sinh bản thân bằng cách loan báo rằng họ hoàn toàn thờ ơ với bất cứ điều gì đang tồn tại và sẽ không hề làm gì để giúp một người hoặc một con chó bị gã tài xế nào đó tông phải rồi bỏ chạy (gã tài xế này thường cùng kiểu giống họ).
Bài viết: The Ethics of Emergencies (Quy Chuẩn Đạo Đức Trong Tình Huống Khẩn Cấp)
Tựa sách: The Virtue of Selfishness (Phẩm hạnh vị kỷ)
[Sự nhân nhượng về mặt trí tuệ] là một nỗ lực của nhà tư tưởng để hối lỗi vì những mối quan tâm trí tuệ của anh ta và để thoát khỏi nỗi cô đơn bằng cách tuyên bố rằng suy nghĩ của mình được dành riêng cho mục tiêu mang tính vị-tha-xã-hội nào đó. Đó là một nỗ lực chẳng khác gì sự van xin không lời: “Tôi không phải người ngoài cuộc! Tôi là bạn của anh! Xin hãy tha thứ cho tôi vì tôi đã sử dụng trí óc của mình – Tôi chỉ sử dụng nó để phục vụ anh thôi mà!”
Dù anh ta còn giữ được giá trị cá nhân nào sau một giao dịch kiểu đó, thì trong số đó cũng không có lòng tự tôn.
Những quyết định như vậy, nếu có, hiếm khi được đưa ra một cách có ý thức. Chúng được tạo ra dần dần, bởi động lực cảm xúc trong tiềm thức và sự hợp lý hóa bán-nhận-thức (semi-conscious rationalization). Chủ nghĩa vị tha cung cấp cả kho vũ khí về những hợp lý hóa như vậy: nếu một thanh niên còn non nớt có thể tự nhủ, rằng sự hèn nhát của mình là tình yêu theo chủ nghĩa nhân đạo, rằng sự quỵ lụy của mình là không ích kỷ, rằng phản bội đạo đức là sự cao quý về linh hồn, thì người này đã mắc câu.
Bài viết: Altruism as Appeasement (Chủ nghĩa vị tha với tư cách sự nhân nhượng)
Tựa sách: The Objectivist, Jan. 1966 (Tạp chí The Objectivist)
Nguyên tắc đạo đức của chủ nghĩa vị tha là gì? Nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa vị tha cho rằng con người không có quyền tồn tại vì lợi ích của bản thân, rằng phục vụ người khác là lý lẽ biện minh duy nhất cho sự tồn tại của họ, rằng hy sinh bản thân là nhiệm vụ đạo đức, đức hạnh và giá trị cao nhất của con người.
Đừng nhầm lẫn giữa chủ nghĩa vị tha với lòng tốt, thiện ý hay việc tôn trọng các quyền của người khác. Những điều này không phải căn nguyên, mà là hệ quả, tức là những thứ mà trên thực tế chủ nghĩa vị tha gây cản trở. Điều cơ bản bất di bất dịch của chủ nghĩa vị tha, cái nguyên tắc cơ bản, là hy sinh bản thân – nghĩa là; tự dâng hiến, từ bỏ bản thân, tự khước từ, tự hủy hoại – nghĩa là: bản ngã (self) là tiêu chuẩn của cái ác, còn quên-mình (selfless) là tiêu chuẩn của cái thiện.
Đừng ẩn núp sau những thứ nông cạn kiểu như có nên cho người ăn mày một xu hay không. Đó không phải là vấn đề. Vấn đề là liệu bạn có hay không có quyền tồn tại nếu không cho người ăn mày đồng xu đó. Vấn đề là bạn có phải tiếp tục mua mạng sống của mình, bằng hết xu này đến xu khác, từ bất kỳ người ăn mày nào chọn tiếp cận bạn không. Vấn đề là nhu cầu của người khác có phải là văn tự cầm cố chính mạng sống của bạn và là mục đích đạo đức cho sự tồn tại của bạn không. Vấn đề là con người có bị coi là một con vật hiến tế không. Bất kỳ người nào có lòng tự tôn sẽ trả lời: “Không”. Chủ nghĩa vị tha nói: “Có”.
Bài viết: Faith and Force: The Destroyers of the Modern World (Đức tin và Bạo lực: Những kẻ hủy diệt Thế giới tân tiến này)
Tựa sách: Philosophy: Who Needs It (Triết học: Người cần đến nó)
Tại sao phục vụ hạnh phúc của người khác chứ không phải của chính mình mới là đạo đức? Nếu hưởng thụ là một giá trị, tại sao khi nó được người khác trải nghiệm là đạo đức, còn chính bạn trải nghiệm lại là trái đạo đức? Nếu cảm giác khi ăn cái bánh là một giá trị, tại sao nó nằm trong dạ dày của bạn là sự nuông chiều trái đạo đức, còn nó nằm trong dạ dày của người khác lại là một mục tiêu đạo đức bạn cần đạt được? Tại sao việc bạn khao khát gì đó là trái đạo đức, còn người khác khao khát lại là có đạo đức? Tại sao tạo ra một giá trị và gìn giữ nó là trái đạo đức, còn cho đi lại là có đạo đức? Và nếu việc bạn gìn giữ một giá trị là trái đạo đức, tại sao việc người khác nhận nó lại là có đạo đức? Nếu bạn là người quên mình và đầy đức hạnh khi cho đi, thì người ta có xấu xa và không ích kỷ khi nhận lấy? Đức hạnh có bao gồm việc phục vụ thói vô đạo đức không? Tự-dâng-hiến vì lợi ích của những kẻ ác có phải là mục đích đạo đức của những người thiện?
Câu trả lời mà bạn lẩn tránh, câu trả lời ghê tởm là: không, những người-nhận-lấy (takers) không tà ác, miễn là họ không tự-nỗ-lực-đạt-được (earn) giá trị mà bạn cho họ. Việc họ nhận nó không trái đạo đức, miễn là họ không thể tạo ra nó, không thể xứng đáng với nó, không thể hồi đáp bất kỳ giá trị nào cho bạn. Việc họ không thụ hưởng nó không trái đạo đức, miễn là họ không có được nó một cách hợp thức.
Đó là quy tắc bí mật trong tín điều của bạn, một nửa còn lại trong tiêu chuẩn kép của bạn: sống bằng nỗ lực của chính mình là trái đạo đức, nhưng sống bằng nỗ lực của người khác lại là có đạo đức — tiêu thụ thành quả của chính mình là trái đạo đức, nhưng tiêu thụ thành quả của những người khác lại là có đạo đức — tự-nỗ-lực-đạt-được là trái đạo đức, nhưng ăn cắp của người khác lại là có đạo đức — những kẻ ăn bám (parasites) là lý lẽ đúng về mặt đạo đức dành cho sự tồn tại của những người-tạo-tác (producer), nhưng sự tồn tại của những kẻ ăn bám lại là một mục-đích-tự-thân (end in itself) — thu lợi bằng cách tự-nỗ-lực-đạt-được là tà ác, nhưng thu lợi bằng cách hy sinh người khác lại là lương thiện — tạo ra hạnh phúc cho chính mình là xấu xa, nhưng tận hưởng nó bằng cách hiến tế sự sống của người khác lại là tốt đẹp.
Quy tắc của bạn chia nhân loại thành hai đẳng cấp và ra lệnh cho họ sống theo những quy luật trái ngược nhau: kẻ có thể ham muốn bất cứ thứ gì và người không thể ham muốn một điều gì, kẻ được chọn và người bị đày đọa, kẻ đè đầu cưỡi cổ và người gồng gánh, kẻ ăn và người-bị-ăn. Tiêu chuẩn nào sẽ quyết định đẳng cấp của bạn? Chìa khóa vạn năng nào sẽ mở cửa đưa bạn vào giới tinh hoa đạo đức? Chìa khóa vạn năng đó là thiếu-hụt-giá-trị.
Dù giá trị đó là gì đi nữa, thì chính việc thiếu nó sẽ mang lại cho bạn quyền đòi hỏi ở những người không thiếu nó. Chính nhu cầu của bạn cho bạn quyền đòi hỏi phần thưởng. Nếu bạn có thể thỏa mãn nhu cầu của mình, năng lực ấy sẽ hủy bỏ quyền được thỏa mãn nhu cầu của bạn. Nhưng một nhu cầu mà bạn không thể thỏa mãn sẽ cho bạn quyền ưu tiên đối với sự sống của nhân loại.
Nếu bạn thành công, bất kỳ người nào thất bại cũng sẽ là chủ nhân của bạn; nếu bạn thất bại, bất kỳ người nào thành công cũng sẽ là trâu ngựa cho bạn. Dù thất bại của bản thân có chính đáng hay không, dù mong ước của bản thân có hợp lý hay không, dù sự bất hạnh của bản thân có không xứng đáng hay là kết quả từ những thói hư tật xấu của mình, thì chính nỗi bất hạnh cũng sẽ mang lại cho bạn quyền được tưởng thưởng. Chính nỗi đau khổ, bất kể bản chất hay nguyên nhân của nó, đau đớn như một nguyên tắc căn bản, đã cho bạn một văn tự cầm cố mọi sự tồn tại.
Nếu bạn chữa lành nỗi đau bằng chính nỗ lực của mình, bạn sẽ không nhận được một sự tín nhiệm đạo đức nào: quy tắc của bạn coi nó là một hành động tư lợi đáng khinh bỉ. Dù giá trị bạn muốn có được là gì, của cải hay thực phẩm hay tình yêu hay quyền lợi, nếu bạn có được nó bằng đức hạnh của mình, thì quy tắc của bạn không coi đó là một sự đạt được hợp đạo đức: bạn chẳng làm mất gì cho ai, đó là một cuộc trao đổi, không phải bố thí; một khoản thanh toán, không phải sự hy sinh.
Những người xứng đáng thuộc về địa hạt vị kỷ, mang tính thương mại của lợi nhuận song phương; chỉ những kẻ không xứng đáng mới tìm đến kiểu giao dịch đạo đức nói rằng lợi ích cho người này sẽ trả giá bằng thảm họa cho người kia. Đòi hỏi sự tưởng thưởng cho đức hạnh của bản thân là chỉ-nghĩ-đến-lợi-ích-của-bản-thân và trái đạo đức; nhưng chính sự thiếu hụt đức hạnh của bản thân lại biến đòi hỏi của mình thành một quyền hợp đạo đức.
Một nền đạo đức coi nhu cầu như một quyền đòi hỏi, coi sự trống rỗng – không-tồn-tại — là chuẩn mực giá trị của nó, thì sẽ tưởng thưởng cho một sự-không-hiện-hữu, một khiếm tật: yếu đuối, bất lực, kém cỏi, đau khổ, bệnh tật, thảm họa, thiếu hụt, sai lầm, thiếu sót – con-số-không.
Bài viết: Galt’s Speech (Bài phát biểu của Galt)
Tựa sách: For the New Intellectual (Dành cho Trí thức mới)
Hãy quan sát cái đạo đức về tiêu chí người thụ hưởng của chủ nghĩa vị tha gây ra những gì cho sự sống của một người. Điều đầu tiên ta học được là, đạo đức chính là kẻ thù của mình; ta chẳng được lợi lộc gì từ nó, mà chỉ có thể thua trắng; chẳng có gì để trông đợi ngoài sự mất mát, nỗi đau đớn tự mình gánh chịu cùng với sự chán ngán, u ám và kiệt sức thuộc về một bổn phận không cách nào hiểu nổi. Ta có thể hi vọng rằng thi thoảng người khác sẽ hy sinh cho lợi ích của ta, cũng như ta vẫn bất đắc dĩ hy sinh bản thân mình cho lợi ích của họ, nhưng ta cũng biết rằng mối quan hệ này sẽ chỉ mang đến sự oán hận lẫn nhau chứ không phải niềm vui thích – và vì vậy, về mặt đạo đức, sự theo đuổi giá trị này sẽ giống như việc trao đổi những món quà Giáng Sinh không cần đến, không được chọn, mà cũng theo đạo đức, chẳng có món nào trong đó là được phép tự mua cho mình. Trừ những lúc ta cố gắng thực hiện những hành vi tự hy sinh, ta chẳng hề có tí giá trị đạo đức nào cả: đạo đức không hề lưu ý tới ta và chẳng đưa ra một hướng dẫn nào về những vấn đề cốt yếu trong cuộc sống; đó chỉ là cuộc sống “vị kỷ”, cá nhân, riêng tư của ta và, vì thế, nó được xem là xấu xa, hay khá nhất cũng là, phi đạo đức.
Bài viết: Introduction (Lời giới thiệu)
Tựa sách: The Virtue of Selfishness (Phẩm hạnh vị kỷ)
Một số người theo chủ nghĩa vị tha chiết trung, phi triết học, khi viện dẫn các khái niệm như “các quyền bất khả xâm phạm”, “tự do cá nhân”, “lựa chọn riêng tư”, đã tuyên bố rằng việc phục vụ người khác không nên bị cưỡng ép, dù nó bắt buộc về mặt đạo đức. Tuy nhiên, những người theo chủ nghĩa vị tha có tính chất triết học, tận tụy cứ khăng khăng: việc nhận ra rằng những khái niệm như vậy đại diện cho một cách tiếp cận đạo đức theo chủ nghĩa cá nhân và điều này không phù hợp với đạo đức của chủ nghĩa vị tha, họ tuyên bố rằng chẳng có gì sai khi cưỡng ép vì một lý do chính đáng – rằng việc sử dụng vũ lực để chống lại sự vị kỷ là hợp lý về mặt luân lý – và hơn thế nữa: rằng đó là một mệnh lệnh đạo đức.
Họ lập luận rằng về mặt đạo đức, mỗi con người đều là tài sản của người khác – những người khác mà anh ta có bổn phận dành cả đời để phục vụ; như vậy, về đạo đức anh ta không có quyền đầu tư phần lớn thời gian và năng lượng của mình cho những mối quan tâm riêng tư của bản thân. Nếu anh ta cố gắng làm điều đó, nếu anh ta từ chối tự nguyện thực hiện những sự hy sinh cần thiết, thì như vậy anh ta đang làm hại người khác, tức là tước đoạt những gì về đạo đức là thuộc về họ – anh ta đang vi phạm quyền con người, tức là quyền của người khác được anh ta phục vụ – anh ta là một kẻ phạm tội đạo đức, và việc những người khác dùng vũ lực can thiệp, để buộc anh ta phải hoàn thành những nghĩa vụ vị tha mà anh ta đang cố gắng phá bỏ, là một sự xác quyết về đạo đức. Công lý, họ kết luận, “công bằng xã hội”, đòi hỏi phải khởi xướng hành động bạo lực chống lại cá nhân không-chịu-hy-sinh; nó đòi hỏi những người khác phải chấm dứt cái ác của cá nhân ấy. Do đó, sự nhiệt tình về đạo đức đã kết hợp với quy tắc bạo lực thân thể, biến nó từ một thủ đoạn tội ác trở thành một nguyên tắc điều chỉnh các mối quan hệ của con người.
Bài viết của Leonard Peikoff, Altruism, Pragmatism, and Brutality (Vị tha, Thực dụng và Tàn bạo)
Tựa sách: The Ayn Rand Letter, II (Tạp chí The Ayn Rand Letter, II)
Hệ thống xã hội căn cứ vào và phù hợp với đạo đức vị tha — với quy tắc hy sinh bản thân — là thuyết-tập-thể, trong tất cả hoặc bất kỳ biến thể nào của nó: chế độ phát xít, quốc xã, cực quyền. Tất cả đều coi con người là động vật hiến tế vì lợi ích của nhóm, bộ lạc, xã hội, chính quyền. Liên bang Xô Viết là kết quả cuối cùng, sản phẩm cuối cùng, hiện thân đầy đủ, nhất quán của đạo đức vị tha trong thực tế; nó đại diện cho cách duy nhất mà đạo đức đó có thể được thực hành.
Bài viết: Conservatism: An Obituary (Chủ nghĩa bảo thủ: Một lời cáo phó)
Tựa sách: Capitalism: The Unknown Ideal (Chủ-nghĩa-tư-bản: Lý tưởng chưa-biết)
Mâu thuẫn nội tại [trong quan điểm] của nước Mỹ là đạo đức tập thể – vị tha. Chủ nghĩa vị tha không tương thích với sự tự do (freedom), chủ-nghĩa-tư-bản và quyền cá nhân. Người ta không thể kết hợp việc mưu cầu hạnh phúc với tình trạng đạo đức của con vật tế sinh
Bài viết: Man’s Rights (Quyền Con người)
Tựa sách: The Virtue of Selfishness (Phẩm hạnh vị kỷ)
Lệnh “đừng phán xét” là đỉnh cao tối hậu của đạo đức vị tha mà, ngày nay, có thể nhìn thấy trong bản chất trần trụi của nó. Khi con người nài xin sự tha thứ, sự tha thứ gớm guốc, khổng lồ đối với một tội ác không được thú nhận, khi họ tác động trở lại với lòng trắc-ẩn nảy ra tức thời trước bất kỳ tội lỗi nào, trước thủ phạm của bất kỳ hành động tàn ác nào, trong khi lại thờ ơ quay đi trước thân thể đẫm máu của những nạn nhân và người vô tội — thì người ta có thể thấy được mục đích thực sự, động cơ và sức hấp dẫn tâm lý của quy tắc đạo đức vị tha. Khi cũng những con người giàu lòng trắc-ẩn này quay sang gầm gừ căm thù bất cứ ai thốt ra những lời phán xét đạo đức, khi họ hét lên rằng cái ác duy nhất là quyết tâm chiến đấu chống lại cái ác — thì người ta có thể nhìn thấy một dạng séc-đạo-đức-để-trống (moral blank check) mà đạo đức vị tha phát tán.
Bài viết: For the New Intellectual (Dành cho Trí thức mới)
Tựa sách: For the New Intellectual (Dành cho Trí thức mới)
<<Trở lại danh mục thuật ngữ>>
REASON 