(*1)
<<Lexicon
Nguồn: https://courses.aynrand.org/lexicon/subject-in-art/
Hai yếu tố riêng biệt, nhưng tương quan với nhau trong một tác phẩm nghệ thuật, là phương thức quan trọng để phóng chiếu cảm-thức-sống: chủ thể và phong cách — điều mà một người nghệ sĩ chọn để thể hiện và cách anh ta thể hiện nó.
Chủ thể của một tác phẩm nghệ thuật thể hiện quan điểm về sự tồn tại của con người, còn phong cách thể hiện quan điểm về ý thức của con người. Chủ thể cho thấy yếu tố siêu hình học của người nghệ sĩ, phong cách cho thấy nhận-thức-luận-tâm-lý của anh ta.
Việc lựa chọn chủ thể cho thấy người nghệ sĩ coi trọng những khía cạnh nào của sự tồn tại — khía cạnh nào xứng đáng được tái tạo và thưởng ngoạn. Người nghệ sĩ có thể chọn thể hiện các nhân vật anh hùng, như hình mẫu tiêu biểu cho bản chất của con người — hoặc anh ta có thể chọn các thành phần thuộc nhóm thống kê của những người tầm thường, vô danh, xoàng xĩnh — hoặc anh ta có thể chọn hình mẫu luồn cúi của sự sa đọa. Người nghệ sĩ có thể thể hiện chiến thắng của những vị anh hùng, trong thực tế hoặc về tinh thần (Victor Hugo), nỗ lực của họ (Michelangelo), hay thất bại của họ (Shakespeare). Người nghệ sĩ có thể thể hiện những người hàng xóm nhà bên: bên cạnh cung điện (Tolstoy), bên cạnh nhà thuốc (Sinclair Lewis), bên cạnh nhà bếp (Vermeer), hoặc bên cạnh cống rãnh (Zola). Người nghệ sĩ có thể thể hiện những con quái vật với tư cách là đối tượng của sự lên án đạo đức (Dostoevsky), hoặc với tư cách là đối tượng của nỗi khiếp sợ (Goya) — hoặc người nghệ sĩ có thể đòi hỏi sự cảm thông cho những con quái vật của mình, và do vậy, trườn khỏi các giới hạn của địa hạt giá trị, bao gồm cả những giá trị thẩm mỹ.
Dù trường hợp nào đi chăng nữa, chính chủ thể (được chủ đề định đoạt phẩm chất) là cái phóng chiếu quan điểm về địa vị con người trong vũ trụ ở một tác phẩm nghệ thuật.
Bài viết: Nghệ thuật và Cảm-thức-sống (Art and Sense of Life)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Chủ thể không phải là thuộc tính duy nhất của nghệ thuật, nhưng đó là thuộc tính nền tảng, là đích đến mà tất cả những thuộc tính khác đều là phương tiện thực hiện. Tuy nhiên, trong hầu hết các lý thuyết mỹ học, mục đích — chủ thể — bị bỏ qua khi xem xét và chỉ có các phương tiện được cho là có liên quan đến mỹ học. Những lý thuyết như vậy đã tạo ra sự lưỡng phân sai lầm và cho rằng kẻ ngớ ngẩn thô lậu được miêu tả bằng các phương cách kỹ thuật của một thiên tài thì tốt hơn so với một nữ thần được miêu tả bằng kỹ thuật của gã nghiệp dư. Tôi cho rằng cả hai đều phản cảm về mặt mỹ học; nhưng trong khi điều thứ hai chỉ đơn thuần là sự bất tài về mặt mỹ học, thì điều thứ nhất là một tội ác về thẩm mỹ.
Không có sự lưỡng phân thì sẽ không có xung đột tất yếu giữa mục đích và phương tiện. Mục đích không biện minh cho phương tiện — trong đạo đức cũng như trong mỹ học. Và phương tiện cũng không biện minh cho mục đích: Không có sự biện hộ về mặt thẩm mỹ nào cho hình ảnh Rembrandt sử dụng kỹ năng nghệ thuật tuyệt vời của mình để miêu tả một mặt của miếng thịt bò.
Bức tranh cụ thể đó có thể được xem là biểu trưng cho mọi thứ tôi phản đối trong nghệ thuật và trong văn học. Năm lên bảy tuổi, tôi không thể hiểu tại sao bất cứ ai cũng muốn vẽ hoặc chiêm ngưỡng những bức tranh về cá chết, về thùng rác hay những mụ quê mùa béo ú với cái cằm nọng. Ngày nay, tôi đã hiểu nguyên nhân tâm lý của hiện tượng mỹ học trên — và càng hiểu, tôi càng phản đối chúng.
Trong nghệ thuật, cũng như trong văn học, mục đích và phương tiện, hay chủ thể và phong cách, phải tương xứng với nhau.
Những điều không đáng thưởng ngoạn trong cuộc sống, thì cũng không đáng để tái tạo trong nghệ thuật.
Nỗi khốn khổ, bệnh tật, thảm họa, cái ác, tất cả những thứ tiêu cực thuộc sự tồn tại của con người, là những chủ thể thích đáng để nghiên cứu trong cuộc sống, mục đích là để hiểu rõ và sửa chữa chúng — nhưng không phải là những chủ thể phù hợp để thưởng ngoạn chỉ vì mục đích thưởng ngoạn. Trong nghệ thuật và trong văn học, những điều tiêu cực này chỉ đáng để tái tạo khi liên quan đến một điều tích cực nào đó, như một thứ để làm nền, một sự tương phản, một phương tiện để nhấn mạnh sự tích cực – chứ không phải như một mục đích tự thân.
Bài viết: Mục đích viết văn của tôi (The Goal of My Writing)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
<<Trở lại danh mục thuật ngữ>>
- Là đối tượng trung tâm được chọn mô tả trong một tác phẩm nghệ thuật (tránh nhầm lẫn với ‘Chủ thể’ trong bối cảnh Triết học: chủ thể—khách thể) ↩︎
REASON 