<<Lexicon
Nguồn: https://courses.aynrand.org/lexicon/romanticism/
Chủ nghĩa Lãng mạn là một trường phái nghệ thuật dựa trên sự thừa nhận nguyên tắc rằng con người sở hữu năng lực ý chí.
Bài viết: Chủ nghĩa Lãng mạn là gì? (What Is Romanticism?)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Điều mà những người theo Chủ nghĩa Lãng mạn mang đến cho nghệ thuật là tính tối thượng của các giá trị, một yếu tố đã bị thiếu trong những bản sao mang tính công thức cũ kỹ, khô khan, lặp lại qua người thứ ba, thứ tư (và cứ thế) của những người theo Chủ nghĩa Cổ điển. Các giá trị (và phán-xét-giá-trị) là cội nguồn của cảm xúc; rất nhiều cường độ cảm xúc được phóng chiếu trong tác phẩm của những người theo Chủ nghĩa Lãng mạn và trong hưởng ứng từ phía khán giả của họ, cũng như rất nhiều màu sắc, trí tưởng tượng, tính sáng tạo, sự phấn khích và tất cả những hệ quả khác của quan điểm sống hướng-giá-trị. Yếu tố mang tính cảm xúc như thế là đặc điểm dễ nhận biết nhất của trào lưu mới này và được xem là đặc điểm xác định chính nó, mà không cần tìm hiểu sâu hơn.
Những vấn đề như, tính tối thượng của các giá trị trong cuộc sống con người không phải là căn nguyên không thể quy giản, tính tối thượng của các giá trị phụ thuộc vào năng lực ý chí của con người, và do đó, những người theo Chủ nghĩa Lãng mạn, về mặt triết học, là những người bảo vệ ý chí (tức là căn nguyên của các giá trị) chứ không phải những người bảo vệ cảm xúc (tức là những hệ quả đơn thuần), đó là những vấn đề được xác định bởi các triết gia, những người được mặc định gắn liền với mỹ học, cũng như họ thực sự gắn liền với từng khía cạnh quan trọng khác ở thế kỷ 19.
Vấn đề sâu xa hơn, rằng khả năng lý trí chính là khả năng ý chí, vào thời điểm đó vẫn chưa được biết tới, nên các lý thuyết khác nhau về ý chí tự do [vào thời điểm đó] phần lớn là mang đặc tính phản lý trí, từ đó củng cố mối liên kết giữa ý chí với chủ nghĩa thần bí.
Bài viết: Chủ nghĩa Lãng mạn là gì? (What Is Romanticism?)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Trong thời gian gần đây, một số nhà lịch sử văn học đã loại bỏ định nghĩa rằng Chủ nghĩa Lãng mạn là một trường phái hướng đến cảm xúc, vì cảm thấy không thỏa đáng, và cố gắng tái định nghĩa nó, nhưng không thành công. Theo quy tắc nền tảng này, Chủ nghĩa Lãng mạn phải được xác định là một trường phái hướng đến ý chí — duy chỉ thông qua đặc tính cốt yếu này, chúng ta mới có thể lần ra và hiểu rõ bản chất cũng như lịch sử của văn học Lãng mạn.
Bài viết: Chủ nghĩa Lãng mạn là gì? (What Is Romanticism?)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Nếu con người sở hữu ý chí, khi đó khía cạnh cốt yếu của cuộc đời họ là sự lựa chọn các giá trị của bản thân — nếu con người lựa chọn các giá trị, thì phải hành động để đạt được và/hoặc nắm giữ chúng — nếu vậy, con người phải đặt mục tiêu cho chính mình và cam kết hành động có mục đích để đạt mục tiêu. Dạng thức văn học thể hiện bản chất của hành động như vậy là cốt truyện. (Cốt truyện là sự tiến triển có chủ đích của các sự kiện được kết nối một cách hợp lý dẫn đến giải pháp cho một cao trào).
Năng lực ý chí vận hành liên quan đến hai khía cạnh cơ bản trong cuộc sống của con người: ý thức và sự tồn tại, tức là hoạt động tâm lý và hoạt động tồn tại của con người, nghĩa là, sự hình thành tính cách và quá trình hành động mà con người theo đuổi trong thế giới vật chất. Do đó, trong một tác phẩm văn học, cả việc xây dựng tính cách nhân vật lẫn các sự kiện đều được tác giả tạo ra, dựa theo quan điểm của tác giả về vai trò của các giá trị trong tâm lý con người và trong sự tồn tại của con người (và theo hệ giá trị mà tác giả cho là đúng). Các nhân vật là những sự phóng chiếu trừu tượng, chứ không phải mô phỏng những điều cụ thể; chúng được sáng tác theo nhận thức, không sao chép rập khuôn các cá nhân cụ thể mà tác giả đã quan sát. Tính cách đặc trưng của các cá thể chỉ đơn thuần là bằng chứng cho những lựa chọn giá trị cụ thể của họ và không có ý nghĩa siêu hình bao quát hơn (ngoại trừ với tư cách chất liệu để nghiên cứu các nguyên tắc khái quát về tâm lý con người); chúng không thể hiện hết mọi tiềm năng thuộc về tính cách của con người.
Bài viết: Chủ nghĩa Lãng mạn là gì? (What Is Romanticism?)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Những người theo Chủ nghĩa Lãng mạn không thể hiện người anh hùng như một đối tượng bình quân về mặt thống kê, mà như một ý niệm trừu tượng về tiềm năng tốt nhất và cao nhất của con người, ai cũng có thể áp dụng và đạt được, ở nhiều mức độ khác nhau, theo lựa chọn cá nhân của họ.
Bài viết: Lỗ hổng mỹ học trong thời đại chúng ta (The Esthetic Vacuum of Our Age )
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Về mặt triết học, Chủ nghĩa Lãng mạn là một cuộc thập tự chinh để tôn vinh sự tồn tại của con người; về mặt tâm lý học, nó được trải nghiệm đơn giản như là niềm khao khát làm cho cuộc sống trở nên thú vị hơn.
Bài viết: Chủ nghĩa Lãng mạn là gì? (What Is Romanticism?)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Chủ nghĩa Lãng mạn đòi hỏi [tác giả] phải tinh thông yếu tố chính yếu của tiểu thuyết: nghệ thuật kể chuyện — vốn đòi hỏi ba phẩm chất quan trọng: tính khéo léo, khả năng sáng tạo, chiều hướng kịch tính. Tất cả những điều này (và hơn thế nữa) dẫn đến một cấu trúc cốt truyện độc đáo, thống nhất với chủ đề và việc xây dựng tính cách nhân vật. Chủ nghĩa Tự nhiên loại bỏ các yếu tố này và không đòi hỏi gì ngoài việc xây dựng tính cách nhân vật, trong một bản trần thuật vô hình vô dạng, một quá trình phát triển “lộn xộn” (tức là không có mục đích) của các sự kiện (nếu có) tùy theo ý thích của tác giả.
Giá trị tác phẩm của một người theo Chủ nghĩa Lãng mạn phải được tạo ra bởi chính tác giả; họ không có bổn phận với cả nhân loại (mà chỉ với một người), chỉ với bản chất siêu hình học của thực tại và các giá trị của bản thân. Giá trị tác phẩm của người theo Chủ nghĩa Tự nhiên phụ thuộc vào các nhân vật, lựa chọn và hành động cụ thể của những con người được tác giả tái tạo — và tác giả bị phán xét dựa trên sự trung thực khi tái tạo họ.
Giá trị trong câu chuyện của một người theo Chủ nghĩa Lãng mạn nằm ở chỗ cái gì có thể xảy ra; giá trị trong câu chuyện của một người theo Chủ nghĩa Tự nhiên nằm ở chỗ cái gì đã thật sự xảy ra.
Bài viết: Chủ nghĩa Lãng mạn là gì? (What Is Romanticism?)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Nguồn cội và luận chứng chủ yếu về các giá trị đạo đức có sẵn đối với một đứa trẻ là nghệ thuật Lãng mạn (đặc biệt là văn học Lãng mạn). Những gì nghệ thuật Lãng mạn cung cấp cho đứa trẻ không phải là các quy tắc đạo đức, không phải một thông điệp giáo huấn rõ ràng, mà là hình ảnh về một người có đạo đức — tức là, khái niệm trừu tượng được cụ thể hóa về một lý tưởng đạo đức. Nghệ thuật Lãng mạn đưa ra một lời giải đáp cụ thể, có thể nhận biết một cách trực tiếp đối với từng vấn đề rất trừu tượng mà đứa trẻ cảm giác được, nhưng chưa thể khái niệm hóa: Loại người nào có đạo đức và họ sẽ có một cuộc sống như thế nào?
Đứa trẻ không học những nguyên tắc trừu tượng từ nghệ thuật Lãng mạn, mà đứa trẻ học điều kiện khởi đầu và sự khích lệ để hiểu biết những nguyên tắc đó về sau: Trải nghiệm cảm xúc ngưỡng mộ đối với tiềm năng tối thượng của con người, trải nghiệm sự ngưỡng vọng đối với một người hùng — một quan điểm sống được thúc đẩy và chi phối bởi các giá trị, một cuộc sống trong đó các lựa chọn của con người là khả thi, hiệu quả và quan trọng chính yếu — tức là, một cảm-thức-sống mang tính đạo đức.
Bài viết: Nghệ thuật và Sự phản bội đạo đức (Art and Moral Treason)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Nghệ thuật Lãng mạn là nhiên liệu và là hòn đá lửa của tâm hồn con người; nhiệm vụ của nó là nhóm lên một đóm lửa trong tâm hồn và không để lửa tắt đi.
Bài viết: Nghệ thuật và Sự phản bội đạo đức (Art and Moral Treason)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Chỉ có sự thiển cận của những người theo Chủ nghĩa Tự nhiên mới phân loại Chủ nghĩa Lãng mạn là “một lối thoát”; điều này chỉ đúng với ý thức quá nông cạn khi nghĩ một viễn cảnh đẹp đẽ là sự giải thoát khỏi gánh nặng u ám của những vấn đề “đời thực”. Nhưng sâu xa hơn, theo nghĩa mang tính siêu hình học-đạo đức-tâm lý, chính Chủ nghĩa Tự nhiên mới là đại diện cho một lối thoát — một sự trốn tránh khỏi việc lựa chọn, các giá trị, trách nhiệm đạo đức – và chính Chủ nghĩa Lãng mạn mới đào tạo và trang bị con người cho những trận chiến mà họ phải đối mặt trong thực tại.
Bài viết: Chủ nghĩa Lãng mạn trái phép (Bootleg Romanticism)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Những tiêu chuẩn (ngầm) của Chủ nghĩa Lãng mạn khắt khe đến mức dù có nhiều nhà văn Lãng mạn vào thời kỳ huy hoàng của nó, nhưng trường phái này sản sinh ra rất ít nhà Lãng mạn thuần túy, nhất quán, có thể xếp vào bậc đỉnh cao. Trong số các tiểu thuyết gia, vĩ đại nhất là Victor Hugo và Dostoevsky, và những tiểu thuyết đơn lẻ (mà tác giả của chúng không phải lúc nào cũng luôn nhất quán trong các tác phẩm khác của họ), tôi sẽ nêu tên, tác phẩm Quo Vadis (tiểu thuyết về thời Nero) của Henryk Sienkiewicz và The Scarlet Letter (Ký tự màu đỏ) của Nathaniel Hawthorne. Trong số các nhà soạn kịch, vĩ đại nhất là Friedrich Schiller và Edmond Rostand.
Đặc điểm khác biệt của các nhà văn hàng đầu (ngoài tài năng văn học thiên bẩm thuần túy của họ) là sự toàn tâm toàn ý với tiền đề về ý chí trong cả hai địa vực cơ bản của nó: về mặt ý thức và sự tồn tại, về mặt tính cách và hành động của con người trong thế giới vật chất. Nhờ duy trì sự hợp nhất hoàn hảo của hai khía cạnh cơ bản này, sự sáng tạo tuyệt vời không gì sánh được trong cấu trúc cốt truyện, những nhà văn này cực kỳ quan tâm đến tâm hồn con người (tức là, ý thức của con người). Họ là những nhà đạo đức học theo nghĩa sâu sắc nhất của từ này; mối quan tâm của họ không chỉ đơn thuần là các giá trị, mà cụ thể là các giá trị đạo đức và sức mạnh của các giá trị đạo đức trong việc định hình tính cách con người. Các nhân vật của họ “rất phi thường”, nghĩa là, các nhân vật ấy là sự phóng chiếu trừu tượng bằng những điều cốt yếu (không phải lúc nào cũng thành công, chúng ta sẽ thảo luận sau). Trong những câu chuyện của họ, người ta sẽ không bao giờ tìm thấy một hành động chỉ vì hành động, không liên quan đến các giá trị đạo đức. Các sự kiện trong cốt truyện của họ được định hình, xác định và thúc đẩy bởi các giá trị (hoặc phản giá trị) của nhân vật, bởi sự đấu tranh theo đuổi các mục tiêu về mặt tinh thần và những xung đột giá trị sâu sắc. Chủ đề của họ là những vấn đề cốt yếu, phổ quát, muôn thuở về sự tồn tại của con người — và chỉ có họ là những người kiên định sáng tạo nên thuộc tính hiếm hoi nhất của văn học: sự hợp nhất hoàn hảo giữa chủ đề và cốt truyện mà họ đạt được với trình độ điêu luyện bậc thầy.
Nếu ý nghĩa triết học là tiêu chí của những gì cần được thực hiện một cách nghiêm túc, thì đây là những nhà văn nghiêm túc nhất trong nền văn học thế giới.
Bài viết: Chủ nghĩa Lãng mạn là gì? (What Is Romanticism?)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Kẻ thù không đội trời chung và kẻ hủy diệt Chủ nghĩa Lãng mạn chính là đạo đức vị tha.
Vì đặc tính cốt yếu của Chủ nghĩa Lãng mạn là sự phóng chiếu các giá trị, đặc biệt là các giá trị đạo đức, nên chủ nghĩa vị tha đã tạo ra một cuộc xung đột không thể giải quyết được trong văn học Lãng mạn ngay từ lúc khởi đầu. Đạo đức vị tha không thể thực hành (ngoại trừ dưới hình thức tự hủy diệt) và, do đó, không thể phóng chiếu hay kịch tính hóa một cách thuyết phục tiêu chí về sự sống của con người trên trái đất (đặc biệt ở địa hạt động cơ tâm lý học). Với lòng vị tha là tiêu chí của giá trị và đạo đức, không thể tạo ra hình ảnh về một con người hoàn hảo – “như anh ta có-thể-là và nên-là”. Sai lầm chủ yếu xuyên suốt lịch sử văn học Lãng mạn là thất bại trong việc thể hiện một người anh hùng đầy sức thuyết phục, tức là hình ảnh thuyết phục về một con người đức hạnh.
Bài viết: Chủ nghĩa Lãng mạn là gì? (What Is Romanticism?)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Với sự trỗi dậy của chủ nghĩa thần bí và chủ nghĩa tập thể, vào cuối thế kỷ 19, tiểu thuyết Lãng mạn và phong trào Lãng mạn dần biến mất khỏi bối cảnh văn hóa.
Bài viết: Lỗ hổng mỹ học trong thời đại chúng ta (The Esthetic Vacuum of Our Age )
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Chủ nghĩa Lãng mạn là trường phái nghệ thuật hướng tới nhận thức. Nó không giải quyết những vấn đề vụn vặt hàng ngày của đời sống mà hướng tới những vấn đề và giá trị vĩnh hằng, cơ bản, phổ quát của sự sống con người. Theo ngôn ngữ của Aristotle thì chủ nghĩa Lãng mạn không quan tâm thế giới như nó đang-là mà là thế giới như nó có-thể-là và phải-là.
Bài viết: Introduction to The Fountainhead (Giới thiệu tiểu thuyết Suối Nguồn)
Tựa sách: The Objectivist (Tạp chí Khách quan luận, 3/1968)
<<Trở lại danh mục thuật ngữ>>
REASON 