<<Lexicon
Nguồn: https://courses.aynrand.org/lexicon/metaphysical-value-judgments/
Khái niệm cốt yếu, trong sự hình thành cảm-thức-sống, là thuật ngữ “quan trọng”. Đó là một khái niệm thuộc về phạm vi giá trị, vì nó hàm ý trả lời cho câu hỏi này: “Quan trọng đối với ai?” Nhưng ý nghĩa của nó khác với ý nghĩa của giá trị đạo đức. “Quan trọng” không nhất thiết có nghĩa là “tốt”. Nó nghĩa là “một phẩm chất, tính cách hoặc lập trường có quyền được chú ý hay xem xét” (theo từ điển The American College). Điều gì, theo nghĩa cốt yếu, có quyền được con người chú ý hay xem xét? Thực tại.
“Quan trọng” – về ý nghĩa thực chất, khi phân biệt với những cách dùng hạn hẹp và thiển cận hơn – là một thuật ngữ thuộc về siêu hình học. Nó gắn liền với khía cạnh siêu hình học, vốn đóng vai trò là cầu nối giữa siêu hình học và đạo đức học: Gắn với một quan điểm nền tảng về bản chất của con người. Quan điểm đó liên quan đến câu trả lời cho những câu hỏi như liệu con người có thể hiểu vạn vật hay không, con người có quyền lựa chọn hay không, con người có thể đạt được các mục tiêu trong đời hay không. Câu trả lời cho những câu hỏi như vậy là “những phán-xét-giá-trị thuộc về siêu hình học”, vì chúng hình thành nên cơ sở của đạo đức.
Duy chỉ những giá trị mà một người quan tâm hoặc ngày càng xem là “quan trọng”, những giá trị đại diện cho quan điểm ẩn tàng của bản thân về thực tại, thì mới còn mãi trong tiềm thức và hình thành cảm-thức-sống của bản thân.
“Quan trọng là phải hiểu mọi thứ”, “Quan trọng là phải vâng lời cha mẹ”, “Quan trọng là phải tự mình hành động”, “Quan trọng là làm hài lòng người khác”, “Quan trọng là phải đấu tranh cho những gì mình muốn”, “Quan trọng là không tạo ra kẻ thù”, “Sự sống của tôi rất quan trọng”, “Tôi là ai mà dám mạo hiểm chứ?”. Con người là một thực thể tự tạo ra linh hồn – và chính vì những kết luận như vậy mà mọi thứ trong linh hồn của anh ta được tạo ra. (Khi nói “linh hồn”, ý tôi là “ý thức”).
Bài viết: Triết học và Cảm-thức-sống (Philosophy and Sense of Life)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Con người có thể hiểu vũ trụ, hay không thể hiểu và không nhận thức được nó? Liệu con người có thể tìm thấy hạnh phúc trên hành tinh này, hay phải cam chịu thất bại và tuyệt vọng? Liệu con người có quyền lựa chọn, có quyền chọn ra các mục tiêu của mình và đạt được chúng, có quyền định hướng dòng đời của mình – hay con người là thứ đồ chơi vô năng của những thế lực nằm ngoài tầm kiểm soát của bản thân, cái quyết định số phận của họ? Về bản chất, có thể đánh giá con người là tốt đẹp hay xấu xa? Đây là những câu hỏi thuộc về siêu hình học, nhưng câu trả lời cho các câu hỏi đó lại quyết định kiểu đạo đức mà con người sẽ chấp nhận và thực hành; những câu trả lời này là mối liên kết giữa siêu hình học và đạo đức học. Và mặc dù siêu hình học chắc chắn không phải là một ngành khoa học chuẩn tắc, nhưng những câu trả lời cho loại câu hỏi này, trong tâm trí con người, vẫn thừa nhận chức năng của các phán-xét-giá-trị thuộc vể siêu hình học, bởi vì chúng tạo thành nền tảng cho tất cả các giá trị đạo đức của con người.
Về mặt ý thức hay tiềm thức, tường minh hay ngầm ẩn, con người cũng đều biết rằng họ cần một cái nhìn toàn diện về sự tồn tại để hợp nhất các giá trị của mình, chọn ra các mục tiêu, lên kế hoạch cho tương lai, duy trì sự thống nhất và gắn kết trong cuộc sống – và rằng các phán-xét-giá-trị thuộc về siêu hình học của họ liên quan đến mọi khoảnh khắc trong đời, trong mọi lựa chọn, quyết định và hành động của họ.
Bài viết: Nhận-thức-luận-tâm-lý về Nghệ thuật (The Psycho-Epistemology of Art)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
<<Trở lại danh mục thuật ngữ>>
REASON 