<<Lexicon
Nguồn: https://courses.aynrand.org/lexicon/man-worship/
Vì tôn giáo đã giành độc quyền trong lĩnh vực đạo đức, đưa đạo đức chống lại con người, nên tôn giáo cũng đã soán ngôi các khái niệm đạo đức cao nhất trong ngôn ngữ loài người, đẩy chúng ra khỏi trái đất này và khỏi tầm với của con người. “Tán tụng (Exaltation)” thường được hiểu là một trạng thái cảm xúc khởi lên khi chiêm ngắm đấng tối cao. “Tôn thờ (worsip)” dùng để chỉ trải nghiệm cảm xúc về lòng trung thành và tận hiến cho điều gì đó cao hơn con người. “Sùng kính (reverence)” nghĩa là cảm xúc kính bái mang tính thần thánh mà người ta cảm thấy khi quỳ gối cầu nguyện. “Thiêng liêng (sacred)” có nghĩa là vượt trên và bất-khả-xâm-phạm bởi bất kỳ một mối bận tâm nào của con người hay của thế giới trần tục này, vân vân.
Nhưng những khái niệm như vậy lại dùng gọi tên cảm xúc thực, ngay cả khi không tồn tại chiều kích siêu nhiên nào cả; và người ta trải nghiệm những cảm xúc này như sự tôn lên hay cao thượng, mà không cần tự hạ mình theo giáo lý tôn giáo đòi hỏi. Vậy thì, trong thực tế, nguồn gốc hay tham chiếu của những trải nghiệm ấy là gì? Lẽ ra, toàn bộ địa hạt cảm xúc khi con người dâng hiến cho một lý tưởng đạo đức chính là nguồn tham chiếu; thế nhưng, ngoài những khía cạnh hạ mình do tôn giáo quy định, toàn bộ phần còn lại của địa hạt cảm xúc đó lại bị bỏ mặc mờ mịt, không khái niệm, không ngôn từ và không được thừa nhận.
Chính cấp độ cảm xúc cao nhất này của con người mới cần phải được cứu chuộc khỏi đêm trường của chủ nghĩa thần bí và phải được gửi lại cho đối tượng đích thực của nó: con người.
Theo đó, với ý nghĩa và ý hướng này, tôi đã định rõ cảm-thức-sống được khắc họa trong The Fountainhead: tôn-vinh-con-người.
Đó là một cảm giác mà một số ít người – rất rất ít – liên tục trải nghiệm nó; một số lại trải nghiệm nó qua khoảnh khắc hiếm hoi, đơn lẻ, lóe lên rồi tắt ngúm mà không để lại ảnh hưởng gì; một số người còn không hề biết tôi đang nói về cái gì; một số khác biết và dành cả đời để điên cuồng dập tắt kịch liệt những tia lửa đó.
Đừng nhầm lẫn giữa “tôn-vinh-con-người” với nhiều nỗ lực, mà ở đó thay vì giải thoát luân lý khỏi tôn giáo và đưa nó vào địa hạt lý trí, thì lại chỉ thay thế những yếu tố tồi tệ nhất, phi lý tận cùng nhất của tôn giáo bằng ý nghĩa thế tục. Ví dụ, tất cả các biến thể của chủ nghĩa tập thể hiện đại (biến thể của chủ nghĩa cộng sản, phát xít, Đức Quốc xã,…), vốn bảo lưu nguyên vẹn đạo đức theo kiểu vị tha-tôn giáo, chỉ thay Đấng tối cao bằng “xã hội” để thụ hưởng sự tự hiến tế của con người. Hàng loạt trường phái triết học hiện đại bác bỏ quy luật đồng nhất, tuyên bố rằng thực tại là một dòng chảy vô định, được quy định bởi những phép màu và được định hình bằng những tùy hứng – không phải sự tùy hứng của Đấng tối cao, mà của con người hay của “xã hội”. Những người theo thuyết tân huyền bí này không tôn-vinh-con-người; họ chỉ đơn thuần là những kẻ theo thuyết thế tục có sự thù địch con người đến tận cùng, giống như những bậc tiền bối của họ vốn công khai thừa nhận chủ nghĩa huyền bí.
Một biến thể thô thiển hơn của sự thù địch con người như trên được thể hiện ở những kẻ có tâm lý theo kiểu “tuân theo số đông”, cứng nhắc hạn hẹp – những người không thể hiểu được ý nghĩa của ý chí con người – tuyên bố rằng con người không thể là đối tượng được tôn vinh, vì những kẻ này chưa bao giờ gặp bất kỳ hình mẫu nào của loài người xứng đáng với sự tôn vinh đó.
Những người tôn-vinh-con-người, theo định nghĩa của tôi, là những người nhìn thấy tiềm năng cao nhất của con người và nỗ lực hiện thực hóa điều đó… [Những người tôn-vinh-con-người] là những người cống hiến cho sự thăng hoa lòng tự tôn của bản thân cũng như sự thiêng liêng trong hạnh phúc của mình trên cõi trần này.
Bài viết: Introduction to The Fountainhead (Lời giới thiệu dành cho Suối Nguồn)
Tựa sách: Tạp chí The Objectivist
Trong lịch sử nhân loại, quan điểm này về con người hiếm khi được thể hiện. Ngày nay, quan điểm ấy hầu như không tồn tại. Tuy nhiên, chính nhờ quan điểm này – ở nhiều mức độ khao khát, thèm muốn, đam mê và bối rối khổ sở – mà những thành phần ưu tú nhất của tuổi trẻ nhân loại bước vào đời. Với hầu hết những người như vậy, đó thậm chí không phải là một quan điểm, mà là một cảm giác mơ hồ, mò mẫm, không xác định, được tạo nên từ nỗi đau trần trụi và từ hạnh phúc không thể truyền tải. Đó là một cảm giác kỳ vọng to lớn, ý thức rằng sự sống con người là quan trọng, rằng những thành tựu tuyệt vời có thể nằm trong khả năng con người và những điều vĩ đại đang còn ở phía trước.
Bản chất của con người – hay của bất kỳ thực thể sống nào – không khởi đầu bằng sự từ bỏ, bằng cách tự phỉ nhổ vào mặt mình và nguyền rủa sự tồn tại; điều đó đòi hỏi cả một quá trình suy đồi, mà tốc độ của nó tùy thuộc mỗi người. Một số đầu hàng ngay từ lần đầu tiên gặp áp lực; một số phản bội chính mình; một số suy sụp dần dần ở những mức độ không thể nhận ra và mất đi ngọn lửa của mình mà chính họ cũng không bao giờ biết nó đã lụi tàn như thế nào. Rồi tất cả những người này biến mất trong cái đầm lầy khổng lồ bao gồm những người già cỗi vốn đã kiên trì rao giảng rằng trưởng thành bao hàm việc từ bỏ tâm trí mình; rằng sự an toàn bao hàm việc từ bỏ các giá trị của bản thân; rằng sống thực tế bao hàm việc bỏ đi lòng tự tôn. Thế nhưng, một số ít người vẫn nắm giữ và tiếp tục tiến lên, vì biết rằng không thể phản bội ngọn lửa ấy, vì đã học cách tạo cho nó hình dạng, mục đích cũng như hiện thực hóa nó. Cho dù tương lai mỗi người khác nhau, vào thời điểm bắt đầu cuộc đời, loài người vẫn tìm kiếm một tầm nhìn cao quý về bản chất con người và về tiềm năng của sự sống.
Bài viết: Introduction to The Fountainhead (Lời giới thiệu dành cho Suối Nguồn)
Tựa sách: Tạp chí The Objectivist
<<Trở lại danh mục thuật ngữ>>
REASON 