<<Lexicon
Nguồn: https://courses.aynrand.org/lexicon/literature/
Nghệ thuật là sự tái tạo hiện thực có chọn lọc theo các phán-xét-giá-trị siêu hình học của người nghệ sĩ. Nhu cầu nghệ thuật sâu kín của con người là bởi khả năng nhận thức của họ dựa trên khái niệm, nghĩa là con người thụ đắc tri thức bằng các khái niệm trừu tượng, và cần sức mạnh để đưa các khái niệm trừu tượng siêu hình rộng nhất vào trong ý thức tri giác tức thời của họ…
Văn học tái tạo hiện thực bằng ngôn ngữ…
Mối liên hệ giữa văn học và khả năng nhận thức của con người rất rõ ràng: Văn học tái tạo hiện thực bằng các từ ngữ, nghĩa là các khái niệm. Nhưng để tái tạo hiện thực, thì chính mức độ nhận thức tri-giác của con người mới là cái văn học phải truyền tải về mặt khái niệm: hiện thực về con người và các sự kiện riêng lẻ, cụ thể, về những quang cảnh, âm thanh, kết cấu riêng biệt,…
Về bản chất, tất cả các loại hình nghệ thuật nêu trên đều có tính khái niệm, tất cả đều là sản phẩm từ mức khái niệm của ý thức con người và đều chú tâm đến mức khái niệm đó, chúng chỉ khác nhau về phương tiện truyền tải. Văn học khởi đầu bằng các khái niệm và hợp nhất chúng thành các đối tượng tri giác. Hội họa, điêu khắc và kiến trúc khởi đầu bằng các đối tượng tri giác và hợp nhất chúng thành các khái niệm. Chức năng nhận-thức-luận-tâm-lý cơ bản là như nhau: một tiến trình hợp nhất các dạng nhận thức, thống nhất ý thức và làm sáng tỏ sự hiểu biết về thực tại của con người.
Bài viết: Nghệ thuật và Nhận thức (Art and Cognition)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Nguyên tắc mỹ học quan trọng nhất của văn học xuất phát từ Aristoteles. Ông nói rằng văn chương có tầm quan trọng về mặt triết học đáng kể hơn so với lịch sử, bởi vì “lịch sử đại diện cho những điều đang-là, trong khi văn chương đại diện cho những điều có-thể-là và nên-là”.
Nguyên tắc này áp dụng cho tất cả các hình thức văn học, nhất là một hình thức mà mãi 23 thế kỷ sau đó mới xuất hiện: tiểu thuyết.
Tiểu thuyết là một câu chuyện dài, mang tính hư cấu về con người và những sự kiện trong đời người. Bốn thuộc tính cốt yếu của một tiểu thuyết là: Chủ đề — Cốt truyện — Xây dựng tính cách nhân vật — Phong cách.
Đó là các thuộc tính, chứ không phải những phần không thể tách rời. Chúng ta có thể tách riêng từng cái về mặt khái niệm vì mục đích nghiên cứu, nhưng phải luôn nhớ rằng chúng liên kết với nhau và một cuốn tiểu thuyết là tổng thể của các thuộc tính này. (Nếu một cuốn tiểu thuyết hay, thì đó là một tổng thể không thể chia cắt).
Bốn thuộc tính này gắn liền với tất cả các dạng thức văn học, tức là các hình thức hư cấu, chỉ có một ngoại lệ. Chúng gắn liền với tiểu thuyết, kịch, kịch bản, lời nhạc kịch, truyện ngắn. Chỉ có ngoại lệ duy nhất là thơ ca. Thơ ca không bắt buộc phải thuật lại một câu chuyện; những thuộc tính cơ bản của thơ ca là chủ đề và phong cách.
Tiểu thuyết chính là hình thức văn học chủ đạo – về khía cạnh phạm vi, tiềm năng vô tận, sự tự do gần như không giới hạn của nó (bao gồm cả sự tự do khỏi những giới hạn thể chất gây cản trở một vở kịch sân khấu) và, quan trọng nhất, trong thực tế, tiểu thuyết là hình thức nghệ thuật văn chương thuần túy, không cần đến nghệ thuật biểu diễn làm trung gian để đạt được hiệu quả tối ưu.
Bài viết: Những nguyên tắc văn học cơ bản (Basic Principles of Literature)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Người nghệ sĩ tái tạo những khía cạnh nói trên của hiện thực để thể hiện quan điểm nền tảng của bản thân về con người và về sự tồn tại. Trong quá trình hình thành quan điểm về bản chất của con người, ta phải trả lời một câu hỏi cơ bản là liệu con người có sở hữu năng lực ý chí không — bởi vì những kết luận và đánh giá liên quan đến tất cả những đặc tính, yêu cầu và hành động của con người đều phụ thuộc vào câu trả lời này.
Những lời giải đáp trái ngược cho câu hỏi trên hình thành nên những tiền đề cơ bản tương ứng của hai trường phái nghệ thuật lớn: Chủ nghĩa Lãng mạn, thừa nhận sự tồn tại của ý chí con người; — và Chủ nghĩa Tự nhiên, phủ nhận điều đó.
Bài viết: Chủ nghĩa Lãng mạn là gì? (What Is Romanticism?)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Trước thế kỷ 19, văn học thể hiện con người là một loài vô năng, cuộc sống và hành động của con người được quyết định bởi các thế lực nằm ngoài tầm kiểm soát: hoặc bởi số phận và các vị thần, như trong bi kịch Hy Lạp, hoặc bởi sự yếu đuối bẩm sinh, “một khuyết điểm bi đát”, như trong các vở kịch của Shakespeare. Các tác giả xem con người là bất lực về mặt siêu hình học; tiền đề nền tảng của họ là thuyết tất định. Theo tiền đề đó, người ta không thể phóng chiếu được điều gì có thể xảy ra với con người; người ta chỉ có thể ghi lại những điều đã xảy ra — và biên niên sử là hình thức văn học phù hợp với việc ghi chép đó.
Mãi đến thế kỷ 19, con người với tư cách là một loài sở hữu khả năng ý chí mới xuất hiện trong văn học. Tiểu thuyết chính là dạng thức văn học phù hợp với con người — và Chủ nghĩa Lãng mạn là phong trào mới tuyệt vời trong nghệ thuật. Chủ nghĩa Lãng mạn xem con người là một sinh thể có thể chọn lựa các giá trị, đạt được mục tiêu, kiểm soát sự tồn tại của bản thân. Các nhà văn Lãng mạn không ghi lại những sự kiện đã xảy ra, mà hướng đến những sự kiện nên xảy ra; họ không ghi lại những lựa chọn con người đã thực hiện, mà hướng đến những lựa chọn con người phải thực hiện.
Với sự trỗi dậy của chủ nghĩa thần bí và chủ nghĩa tập thể, vào cuối thế kỷ 19, tiểu thuyết Lãng mạn và phong trào Lãng mạn dần biến mất khỏi bối cảnh văn hóa.
Kẻ thù mới của con người, trong nghệ thuật, là Chủ nghĩa Tự nhiên. Chủ nghĩa Tự nhiên đã bác bỏ khái niệm về ý chí và quay lại với quan điểm con người là loài vô năng bị định đoạt bởi các thế lực nằm ngoài tầm kiểm soát của mình; nhưng giờ đây kẻ thống trị mới, nắm giữ vận mệnh con người là xã hội. Những người theo Chủ nghĩa Tự nhiên tuyên bố rằng các giá trị không có sức mạnh và không có địa vị gì, cả trong cuộc sống của con người lẫn trong văn học, rằng các nhà văn phải miêu tả con người “như họ đang là”, có nghĩa là: Phải ghi lại bất cứ điều gì xảy ra xung quanh mình — không được đưa ra các phán-xét-giá-trị cũng không được phóng chiếu các khái niệm trừu tượng, mà phải tự vừa lòng với một bản ghi chép trung thực, một bản sao, của bất kỳ điều cụ thể hiện hữu nào.
Bài viết: Lỗ hổng mỹ học trong thời đại chúng ta (The Esthetic Vacuum of Our Age )
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Những tiền đề cơ bản này của Chủ nghĩa Lãng mạn và Chủ nghĩa Tự nhiên (tiền đề ý chí hay phản-ý-chí) ảnh hưởng đến mọi khía cạnh khác của một tác phẩm văn học, chẳng hạn như sự chọn lựa chủ đề và đặc trưng phong cách. Nhưng chính bản chất của cấu trúc câu chuyện — thuộc tính có cốt truyện hoặc không có cốt truyện — thể hiện sự khác biệt quan trọng nhất giữa hai trường phái và giữ vai trò là đặc điểm phân biệt chính yếu để phân loại một tác phẩm nào đó thuộc Chủ nghĩa Lãng mạn hay Chủ nghĩa Tự nhiên.
Bài viết: Chủ nghĩa Lãng mạn là gì? (What Is Romanticism?)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Chủ đề của một cuốn tiểu thuyết chỉ có thể được chuyển tải thông qua các sự kiện trong cốt truyện. Các sự kiện trong cốt truyện phụ thuộc vào việc xây dựng tính cách của nhân vật, những nhân vật thực hiện các sự kiện đó — và việc xây dựng tính cách nhân vật không thể thành công nếu không thông qua các sự kiện của cốt truyện. Cốt truyện lại không thể xây dựng được nếu không có chủ đề.
Đây là dạng hợp nhất mà bản chất của một tiểu thuyết cần có. Và là lý do tại sao một tiểu thuyết hay phải là một tổng thể không thể tách rời: mỗi phân cảnh, mỗi trình tự và mỗi đoạn văn của một cuốn tiểu thuyết hay đều phải cùng tham gia, đóng góp và thúc đẩy cả ba thuộc tính chính yếu của nó: chủ đề, cốt truyện, xây dựng tính cách nhân vật.
Bài viết: Những nguyên tắc văn học cơ bản (Basic Principles of Literature)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Nguyên tắc cốt yếu của một tiểu thuyết hay [là]: chủ đề và cốt truyện của một tiểu thuyết phải được hợp nhất — hợp nhất hoàn toàn như tâm trí và cơ thể hay suy nghĩ và hành động trong một quan điểm có-lý-trí về con người.
Bài viết: Những nguyên tắc văn học cơ bản (Basic Principles of Literature)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Trong nghệ thuật, cũng như trong văn học, mục đích và phương tiện, hay chủ thể và phong cách, phải tương xứng với nhau.
Những điều không đáng thưởng ngoạn trong cuộc sống, thì cũng không đáng để tái tạo trong nghệ thuật.
Bài viết: Mục đích viết văn của tôi (The Goal of My Writing)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Nhà văn xây dựng một phong cách hoa mỹ, nhưng không nói lên được điều gì cả, thì đại diện cho một kiểu khuếch trương thẩm mỹ chết cứng; anh ta giống như một nghệ sĩ dương cầm có được kỹ thuật điêu luyện nhờ thường xuyên tập các bài luyện ngón, nhưng không bao giờ biểu diễn được trong một buổi hòa nhạc.
Sản phẩm văn học điển hình của những nhà văn như vậy — và những kẻ bắt chước họ, những người không có phong cách — được gọi là “những-nghiên-cứu-tâm-trạng”, phổ biến trong giới văn học ngày nay. Đó là những tác phẩm nhỏ không truyền tải được gì ngoài một tâm trạng nào đó. Những tác phẩm như vậy không phải là một hình thức nghệ thuật, chúng chỉ là những bài luyện ngón không bao giờ phát triển thành nghệ thuật được.
Bài viết: Những nguyên tắc văn học cơ bản (Basic Principles of Literature)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Bây giờ hãy xem xét văn học hiện đại.
Con người – bản chất của con người, ý nghĩa, tầm quan trọng, điều cốt yếu mang tính siêu hình học ở con người – ngày nay được đại diện bởi những kẻ nát rượu, nghiện ma túy, biến thái về tình dục, cuồng sát và tâm thần. Các chủ đề của văn học hiện đại là các đề tài như: Tình yêu vô vọng của một người phụ nữ có râu với một người đần chủng Mongoloid trong buổi diễn xiếc – hay: Vấn đề của một cặp vợ chồng có con sinh ra với sáu ngón tay trên bàn tay trái – hay: Bi kịch của một thanh niên hiền lành không thể không giết những kẻ lạ mặt trong công viên, để phản kháng.
Tất cả những điều này vẫn được giới thiệu đến chúng ta dưới tiêu đề “một lát cắt cuộc sống” hay “cuộc sống thực” thuộc Chủ nghĩa Tự nhiên – nhưng những khẩu hiệu này đã cũ mòn. Câu hỏi rõ ràng, mà những người kế thừa Chủ nghĩa Tự nhiên mang tính thống kê không có lời giải đáp, là: Nếu những người anh hùng và thiên tài không được cho là đại diện của nhân loại, bởi vì số lượng quá hiếm hoi, tại sao những điều lập dị và quái vật lại được xem là đại diện? Tại sao vấn đề của một phụ nữ có râu lại mang ý nghĩa phổ quát to lớn hơn vấn đề của một thiên tài? Tại sao tâm hồn của kẻ giết người lại đáng để nghiên cứu, mà không phải là tâm hồn của người anh hùng?
Bài viết: Lỗ hổng mỹ học trong thời đại chúng ta (The Esthetic Vacuum of Our Age )
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Nếu bạn tự hỏi cái đích cuối cùng nào mà triết học hiện đại và nghệ thuật hiện đại đang dẫn dắt bạn hướng đến, bạn có thể quan sát các triệu chứng trước mắt của điều đó xung quanh chúng ta. Hãy để ý rằng văn học đang trở lại với hình thức nghệ thuật thuộc thời kỳ tiền công nghiệp, với biên niên sử – rằng tiểu sử hư cấu về những con người “thực”, các chính trị gia, các cầu thủ bóng chày hay những tay xã hội đen ở Chicago, được ưu tiên hơn các tác phẩm tiểu thuyết giàu trí tưởng tượng, trong nhà hát, trên màn ảnh rộng, trên truyền hình – và rằng phim tài liệu là một hình thức văn học được ưa thích. Hãy để ý rằng trong hội họa, điêu khắc và âm nhạc, kiểu cách và mô hình truyền cảm hứng hiện hành chính là nghệ thuật rừng rậm nguyên thủy.
Bài viết: Lỗ hổng mỹ học trong thời đại chúng ta (The Esthetic Vacuum of Our Age )
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Trừ các trường hợp ngoại lệ, ngày nay văn học (và nghệ thuật) không tồn tại — theo nghĩa một phong trào và ảnh hưởng văn hóa quan trọng, bao quát. Chỉ có những kẻ bắt chước ngơ ngáo không có gì để bắt chước theo — và những kẻ lừa bịp nổi danh trong chớp mắt, như họ đã luôn làm được trong những thời kỳ sụp đổ văn hóa.
Một số tàn dư của Chủ nghĩa Lãng mạn vẫn có thể được tìm thấy trên các phương tiện truyền thông đại chúng — nhưng ở dạng sai lệch, biến dạng đến mức chúng đạt được mục đích trái ngược so với mục đích ban đầu của Chủ nghĩa Lãng mạn.
Bài viết: Chủ nghĩa Lãng mạn là gì? (What Is Romanticism?)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
<<Trở lại danh mục thuật ngữ>>
REASON 