<<Lexicon
Nguồn: https://courses.aynrand.org/lexicon/beauty/
Cái đẹp là cảm giác về sự hòa điệu. Dù là bức tranh, khuôn mặt, cơ thể hay hoàng hôn, hãy xem đối tượng bạn gọi là đẹp như một chỉnh thể [và hỏi chính mình]: nó gồm những thành phần gì, các yếu tố cấu thành nào, và tất cả có hài hòa không? Nếu hài hòa, kết quả chính là cái đẹp. Nếu có xung đột hay mâu thuẫn, kết quả sẽ là khiếm khuyết và chắc chắn xấu xí.
Ví dụ đơn giản nhất là khuôn mặt người. Bạn biết khuôn mặt người gồm những đặc trưng nào. Vậy thì, nếu khuôn mặt đó bị lệch, có xương quai hàm mờ nhạt, đôi mắt quá nhỏ, miệng xinh, và mũi dài, bạn hẳn sẽ nói đó không phải khuôn mặt đẹp. Nhưng nếu tất cả những điểm đặc trưng ấy kết hợp với nhau môt cách hài hòa, nếu toàn bộ chúng phù hợp với quan điểm bản thân về tầm quan trọng của từng yếu tố này trên một khuôn mặt người, thì đó chính là khuôn mặt đẹp.
Ở khía cạnh này, ví dụ điển hình chính là vẻ đẹp của các tộc người khác nhau. Chẳng hạn, khuôn mặt người da đen, hay khuôn mặt người phương Đông được hình thành dựa trên một tiêu chuẩn khác, và do đó cái đẹp ở khuôn mặt người da trắng sẽ không thể áp dụng cho họ (và ngược lại). Mỗi chủng tộc người có một tiêu chuẩn riêng để đánh giá trong nhóm phân loại ấy, nét mặt nào hài hòa, nét mặt nào méo mó.
Đó là về vẻ đẹp của khuôn mặt người. Còn đối với hoàng hôn, hay phong cảnh, bạn gọi là đẹp nếu tất cả màu sắc bổ sung nhau, hoặc hài hòa với nhau, hoặc kết hợp ấn tượng. Và bạn gọi là xấu xí nếu cảnh chiều mưa ảm đạm lại có màu trời không hẳn hồng cũng không hẳn xám mà là một kiểu ”thời thượng” nào đó.
Vì đây là một định nghĩa khách quan về cái đẹp, nên dĩ nhiên, có thể tồn tại tiêu chuẩn phổ quát về cái đẹp — miễn là bạn xác định được tiêu chí về đối tượng nào được cho là đẹp và cái gì là mối quan hệ hài hòa lý tưởng giữa các yếu tố thuộc đối tượng cụ thể đó. Câu nói “cái đẹp nằm trong đôi mắt của kẻ si tình” — dĩ nhiên chỉ đơn thuần là thuyết chủ quan, nếu hiểu theo nghĩa đen. Cái đẹp không phải là bất cứ gì bản thân tự cho là đẹp vì những nguyên do không-được-biết-đến. Hiển nhiên, nếu không có người đánh giá thì không có gì có thể được xem là đẹp hoặc xấu, vì nhận thức của chủ thể quan sát tạo ra các giá trị — nhưng chúng được tạo ra theo một tiêu chuẩn dựa trên thực tại. Vậy, vấn đề ở đây là: các giá trị, bao gồm cái đẹp, phải được đánh giá trên cơ sở khách quan, chứ không phải cảm nhận chủ quan hay thuộc về cái vốn có trong đối tượng.
AYN RAND, QUESTION PERIOD FOLLOWING THE LECTURE (Phần trả lời câu hỏi trong bài giảng)
The Philosophy of Objectivism lecture series (Loạt bài giảng về Chủ nghĩa Khách quan)
<<Trở lại danh mục thuật ngữ>>
REASON 