<<Lexicon
Nguồn: https://courses.aynrand.org/lexicon/art/
Nghệ thuật là sự tái tạo hiện thực có chọn lọc theo các phán-xét-giá-trị siêu hình học của người nghệ sĩ. Nhu cầu nghệ thuật sâu kín của con người là bởi khả năng nhận thức của họ dựa trên khái niệm, nghĩa là con người thụ đắc tri thức bằng các khái niệm trừu tượng, và cần sức mạnh để đưa các khái niệm trừu tượng siêu hình rộng nhất vào trong ý thức tri giác tức thời của họ. Nghệ thuật đáp ứng nhu cầu này: bằng việc tái tạo có chọn lọc, nghệ thuật cụ thể hóa quan điểm nền tảng của con người về bản thân họ và về sự tồn tại. Thực ra, nghệ thuật cho con người biết rằng, những khía cạnh trải nghiệm nào của bản thân cần được cho là cốt yếu, có ý nghĩa và quan trọng. Theo nghĩa này, nghệ thuật dạy con người cách sử dụng ý thức của chính mình. Nghệ thuật quy định hay cách điệu hóa ý thức của con người bằng cách truyền tải một cách nhìn nhất định về sự tồn tại.
Bài viết: Nghệ thuật và Nhận thức (Art and Cognition)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Bằng cách tái tạo có chọn lọc, nghệ thuật phân tách và hợp nhất những khía cạnh của hiện thực, đại diện cho quan điểm nền tảng của con người về bản thân và sự tồn tại của bản thân. Trong vô số những điều cụ thể – những thuộc tính, hành động và thực thể đơn lẻ, vô tổ chức và (dường như) trái ngược nhau – người nghệ sĩ phân tách những điều mà họ cho là thiết yếu về mặt siêu hình học và hợp nhất chúng thành một điều cụ thể, mới mẻ, riêng biệt, đại diện cho một khái niệm trừu tượng được cụ thể hóa.
Ví dụ, hãy xem xét hai biểu tượng của con người: một là vị thần Hy Lạp, hai là con quái thú dị dạng thời trung cổ. Cả hai đều là những phỏng đoán siêu hình học của con người; cả hai đều là sự phóng chiếu từ quan điểm của người nghệ sĩ về bản chất con người; cả hai đều là những đại diện được cụ thể hóa cho triết lý của các nền văn hóa tương ứng.
Nghệ thuật là sự cụ thể hóa của siêu hình học. Nghệ thuật đưa các khái niệm của con người lên cấp độ tri giác của ý thức và cho phép con người nắm bắt chúng một cách trực tiếp, như thể chúng là các đối tượng tri giác.
Đây là chức năng của nhận-thức-luận-tâm-lý về nghệ thuật và lý do vì sao nó lại quan trọng đối với cuộc sống của con người (và là điểm then chốt của Mỹ học theo chủ nghĩa Khách quan)
Bài viết: Nhận-thức-luận-tâm-lý về Nghệ thuật (The Psycho-Epistemology of Art)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Con người có thể hiểu vũ trụ, hay không thể hiểu và không nhận thức được nó? Liệu con người có thể tìm thấy hạnh phúc trên hành tinh này, hay phải cam chịu thất bại và tuyệt vọng? Liệu con người có quyền lựa chọn, có quyền chọn ra các mục tiêu của mình và đạt được chúng, có quyền định hướng dòng đời của mình – hay con người là thứ đồ chơi vô năng của những thế lực nằm ngoài tầm kiểm soát của bản thân, cái quyết định số phận của họ? Về bản chất, có thể đánh giá con người là tốt đẹp hay xấu xa? Đây là những câu hỏi thuộc về siêu hình học, nhưng câu trả lời cho các câu hỏi đó lại quyết định kiểu đạo đức mà con người sẽ chấp nhận và thực hành; những câu trả lời này là mối liên kết giữa siêu hình học và đạo đức học. Và mặc dù siêu hình học chắc chắn không phải là một ngành khoa học chuẩn tắc, nhưng những câu trả lời cho loại câu hỏi này, trong tâm trí con người, vẫn thừa nhận chức năng của các phán-xét-giá-trị có tính siêu hình, bởi vì chúng tạo thành nền tảng cho tất cả các giá trị đạo đức của con người.
Về mặt ý thức hay tiềm thức, tường minh hay ngầm ẩn, con người cũng đều biết rằng họ cần một cái nhìn toàn diện về sự tồn tại để hợp nhất các giá trị của mình, chọn ra các mục tiêu, lên kế hoạch cho tương lai, duy trì sự thống nhất và gắn kết trong cuộc sống – và rằng các phán-xét-giá-trị siêu hình học của họ liên quan đến mọi khoảnh khắc trong đời, trong mọi lựa chọn, quyết định và hành động của họ.
Siêu hình học – ngành khoa học giải quyết bản chất nền tảng của thực tại – liên quan đến những khái niệm trừu tượng rộng nhất của con người. Nó bao gồm mọi thứ cụ thể mà con người từng nhận biết, nó liên quan đến một lượng tri thức khổng lồ và một chuỗi các khái niệm dài đến mức không ai có thể nắm giữ được toàn bộ bằng sự tập trung của nhận thức có ý thức tức thời của mình. Tuy nhiên, con người cần lượng tri thức và sự nhận thức ấy dẫn dắt họ – con người cần sức mạnh để triệu hồi chúng thành một sự tập trung có ý thức, đầy đủ.
Nghệ thuật mang đến cho con người sức mạnh đó.
Bài viết: Nhận-thức-luận-tâm-lý về Nghệ thuật (The Psycho-Epistemology of Art)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Người ta không tìm kiếm thông tin báo chí, giáo dục khoa học hay hướng dẫn đạo đức từ một tác phẩm nghệ thuật (mặc dù những điều này có thể là hệ quả thứ yếu), mà tìm kiếm sự thỏa mãn một nhu cầu sâu sắc hơn: Một sự chứng thực cho quan điểm của bản thân về sự tồn tại – một sự chứng thực, không theo nghĩa giải quyết những nghi ngờ về nhận thức, mà theo nghĩa cho phép bản thân suy ngẫm về những khái niệm trừu tượng bên ngoài tâm trí của mình, dưới hình thức những điều cụ thể khẳng định sự tồn tại.
Bài viết: Nghệ thuật và Cảm-thức-sống (Art and Sense of Life)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Đối với vai trò của cảm xúc trong nghệ thuật và cơ chế tiềm thức vốn là yếu tố hợp nhất cả trong sáng tạo nghệ thuật và hưởng ứng của con người đối với nghệ thuật, chúng liên quan đến một hiện tượng tâm lý mà chúng ta gọi là cảm-thức-sống. Cảm-thức-sống là thể tương đương với siêu hình học ở cấp độ tiền-nhận-thức, là sự đánh giá phức hợp theo tiềm thức, thuộc về cảm xúc, về con người và về tồn tại.
Bài viết: Nhận-thức-luận-tâm-lý về Nghệ thuật (The Psycho-Epistemology of Art)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Cảm xúc gắn liền với nghệ thuật không phải là cảm xúc (emotion) theo nghĩa thông thường của thuật ngữ này. Người ta trải nghiệm nó như một cảm quan (sense) hoặc cảm giác (feel) thì đúng hơn, nhưng nó có hai đặc điểm liên hệ với cảm xúc: Nó tự động xuất hiện tức thời và có một ý-nghĩa- giá-trị mãnh liệt, mang tính cá nhân sâu sắc (nhưng mơ hồ) đối với cá thể trải nghiệm nó. Giá trị có liên quan là cuộc sống, và từ ngữ diễn đạt cảm xúc đó là: “Đây là cuộc sống đáng giá đối với tôi”.
Bài viết: Nghệ thuật và Cảm-thức-sống (Art and Sense of Life)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Bởi vì con người sống bằng cách định hình lại tri thức khoa học tự nhiên để phục vụ mục đích của mình, bởi vì trước tiên, ta phải xác định rồi sau đó mới tạo ra các giá trị của bản thân, nên người duy lý cần một sự phóng chiếu cụ thể các giá trị này, một hình ảnh mà con người sẽ định hình lại thế giới và chính mình theo giống như vậy. Nghệ thuật mang đến cho con người hình ảnh đó; nghệ thuật cho con người trải nghiệm việc nhìn thấy những mục tiêu xa của bản thân dưới dạng hiện thực cụ thể, tức thì, toàn diện.
Bởi vì khát vọng của một người lý trí là không có giới hạn, bởi vì việc theo đuổi và đạt được các giá trị của bản thân là một quá trình suốt đời – và các giá trị càng cao thì càng phải nỗ lực hơn – nên anh ta cần một khắc, một giờ hay một khoảng thời gian nào đó để có thể trải nghiệm cảm giác của việc hoàn thành nhiệm vụ, cảm giác của việc sống trong một vũ trụ nơi các giá trị của bản thân đã được thành toàn. Đó giống như một khoảnh khắc nghỉ ngơi, một khoảnh khắc tiếp nạp nhiên liệu để tiến xa hơn. Nghệ thuật cho anh ta nguồn nhiên liệu đó; niềm vui sướng thưởng ngoạn cảm-thức-sống của chính mình trở thành hiện thực khách thể hóa là niềm vui sướng cảm nhận được rằng nếu sống trong thế giới lý tưởng của mình thì sẽ ra sao.
Bài viết: Nghệ thuật và Cảm-thức-sống (Art and Sense of Life)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Tầm quan trọng của trải nghiệm đó không nằm ở những gì con người học được từ trải nghiệm, mà ở chính việc họ được trải nghiệm. Nhiên liệu không phải là một nguyên tắc mang tính lý thuyết, không phải một “thông điệp” giáo huấn, mà là sự trải nghiệm khoảnh khắc vui sướng mang tính siêu hình học mang lại cho con người sự sống – một khoảnh khắc yêu thương sự sống.
Bài viết: Mục đích viết văn của tôi (The Goal of My Writing)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Nghệ thuật là tấm gương siêu hình của con người; những gì một người lý trí tìm cách nhìn thấy trong tấm gương đó là sự chào mừng; những gì một người phi lý trí tìm cách nhìn thấy là sự biện minh – ngay cả khi chỉ là lời biện minh cho sự đồi bại của chính mình, như một cơn cuồng loạn cuối cùng đối với lòng tự tôn bị phản bội của bản thân.
Giữa hai thái cực này là một dải liên tục rất nhiều người có các tiền đề hỗn hợp – tức là những người mà cảm-thức-sống gồm những yếu tố nửa nọ nửa kia, ở trạng thái bấp bênh không ổn định hoặc mâu thuẫn một cách công khai giữa lý trí và phi lý trí – và các tác phẩm nghệ thuật phản ánh sự hỗn tạp này. Bởi vì nghệ thuật là sản phẩm của triết học (và triết học của nhân loại lại hỗn tạp một cách thảm thương), nên hầu hết nghệ thuật trên thế giới, gồm cả một số trường hợp vĩ đại nhất, đều thuộc loại này.
Bài viết: Nghệ thuật và Cảm-thức-sống (Art and Sense of Life)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Nghệ thuật chính là trung gian không thể thiếu để truyền tải một lý tưởng đạo đức…
Điều này không có nghĩa là nghệ thuật sẽ thay thế cho tư tưởng triết học: Không có một lý thuyết đạo đức ở cấp độ khái niệm, người nghệ sĩ sẽ không thể thành công trong việc cụ thể hóa hình ảnh của lý tưởng. Nhưng không có sự hỗ trợ của nghệ thuật, đạo đức mãi mãi chỉ nằm ở địa vị kỹ sư thiết kế trên lý thuyết: nghệ thuật mới chính là người xây dựng mô hình…
Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhấn mạnh là mặc dù các giá trị đạo đức có liên quan chặt chẽ với nghệ thuật, nhưng chúng chỉ liên quan với tư cách một hệ quả, chứ không phải là yếu tố quyết định nguyên nhân: trọng tâm chủ yếu của nghệ thuật là siêu hình học, không phải đạo đức học. Nghệ thuật không phải là “cô hầu” của đạo đức, mục đích cơ bản của nghệ thuật không phải là giáo dục, cải cách hay ủng hộ bất kỳ điều gì. Việc cụ thể hóa một lý tưởng đạo đức không phải là một cuốn sách hướng dẫn làm thế nào để trở thành một người lý tưởng như vậy. Mục đích cơ bản của nghệ thuật không phải là dạy dỗ, mà là biểu lộ – để đưa ra một hình ảnh cụ thể về bản chất của con người và vị trí của con người trong vũ trụ.
Bất kỳ vấn đề siêu hình học nào cũng nhất định sẽ có ảnh hưởng rất lớn đến hành vi của con người, và do đó, ảnh hướng đến đạo đức của họ; và, vì mỗi tác phẩm nghệ thuật đều có một chủ đề, nên nó nhất định sẽ truyền tải một kết luận nào đó, một “thông điệp” nào đó đến khán giả của nó. Nhưng ảnh hưởng và “thông điệp” đó chỉ là hệ quả thứ yếu. Nghệ thuật không phải là phương tiện cho bất kỳ mục đích mô phạm nào. Đó là khác biệt giữa một tác phẩm nghệ thuật và một vở kịch đạo đức hay một áp phích tuyên truyền. Tác phẩm nghệ thuật càng vĩ đại, chủ đề của nó càng ảnh hưởng sâu sắc. Nghệ thuật không phải là phương tiện để sao chép nguyên văn. Đây là sự khác biệt giữa một tác phẩm nghệ thuật và một mẩu tin tức hay một bức ảnh
Bài viết: Nhận-thức-luận-tâm-lý về Nghệ thuật (The Psycho-Epistemology of Art)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Vì là sự tái tạo hiện thực, một tác phẩm nghệ thuật phải có tính đại diện; sự tự do cách điệu của tác phẩm nghệ thuật bị hạn chế bởi yêu cầu về tính dễ hiểu; nếu nó không thể hiện một chủ thể dễ hiểu, nó không còn là nghệ thuật.
Bài viết: Nghệ thuật và Nhận thức (Art and Cognition)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Các hình thức nghệ thuật nào hợp lệ và tại sao?…Các hình thức nghệ thuật phù hợp thể hiện sự tái tạo có chọn lọc đối với hiện thực theo nghĩa là đòi hỏi khả năng nhận thức của con người, bao hàm các giác quan nhận-biết-thực-thể, và từ đó, hỗ trợ sự hợp nhất các yếu tố khác nhau của ý thức thuộc về khái niệm. Văn học giải quyết các khái niệm, nghệ thuật trực quan giải quyết thị giác và xúc giác, âm nhạc giải quyết thính giác. Mỗi nghệ thuật thi hành chức năng đưa các khái niệm của con người đến cấp độ tri giác của ý thức và cho phép con người nắm bắt chúng trực tiếp, như thể chúng là những đối tượng tri giác. (Các loại hình nghệ thuật biểu diễn là phương tiện để cụ thể hóa thêm nữa). Các nhánh nghệ thuật khác nhau đóng vai trò thống nhất ý thức của con người và mang đến cho họ một góc nhìn cố kết về sự tồn tại. Việc quan điểm đó đúng hay sai không phải là vấn đề mỹ học. Vấn đề mỹ học cốt yếu thuộc về nhận-thức- luận-tâm-lý: sự hợp nhất của một ý thức thuộc về khái niệm.
Bài viết: Nghệ thuật và Nhận thức (Art and Cognition)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
Nghệ thuật (bao gồm văn học) là phong vũ biểu của một nền văn hóa. Nghệ thuật phản ánh sự tổng hợp các giá trị triết học sâu sắc nhất của xã hội: Không phải những quan niệm và khẩu hiệu được tuyên xưng, mà là quan điểm thực sự về con người và về sự tồn tại.
Bài viết: Chủ nghĩa Lãng mạn trái phép (Bootleg Romanticism)
Tựa sách: Tuyên ngôn Lãng mạn (The Romantic Manifesto)
<<Trở lại danh mục thuật ngữ>>
REASON 