Đừng để ngọn lửa lụi tàn
SPL | TAL TSFANY
Nguyên bản SECRETS OF A PASSIONATE LIFE: A Thinker’s Guide to Profound Happiness
ĐÓ LÀ MỘT BUỔI SÁNG THỨ HAI LẠNH LẼO.
Con trai tôi, Ron, vừa mới lấy được bằng lái, đang đưa tôi đến chỗ làm. Sau một đoạn lái xe ngắn, chúng tôi dừng lại trước cửa văn phòng, và ngay khi tôi đang mở cửa xe, con trai tôi gọi “Cha ơi”
“Hả” Tôi quay lại nhìn con.
“Mọi thứ ổn hông cha?”
“Ổn mà. Sao con hỏi vậy?”
Ron ngập ngừng một lúc. Rồi nhẹ nhàng nói, “vì cha trông như thể không còn muốn sống nữa vậy”.
Nỗi đau nhói xuyên qua tim tôi, và cảm giác nặng nề bắt đầu lan trong lồng ngực như thể bị một bao đá đè nặng. Tôi sững lại, tay vẫn nắm cánh cửa xe, nhìn chằm chằm vào con trai, để mặc cho sức nặng lời nói cùng hàm ý của con bao trùm lấy mình.
Khi nhìn Ron, tôi cảm thấy tâm trí mình bắt đầu hoạt động, căng thẳng tăng dần như thể ngồi trên con tàu lượn siêu tốc đang bò lên đỉnh dốc. Tôi cảm thấy mình cần bám vào thứ gì đó trước khi bị hất văng ra, cho nên tôi đã nói, “mọi thứ đều ổn, Ron. Cha chỉ hơi mệt chút thôi”.
Trở lại quang cảnh văn phòng sáng sủa, thoáng mát của tôi vào sáng thứ Hai định mệnh đó. Khi mở máy tính lên, báo cáo về tỷ lệ khách hàng không gia hạn mà tôi đã thực hiện vào thứ Sáu tuần trước hiện ra trên màn hình, dày đặc những dòng, cột, số được làm nổi bật. Bản báo cáo đó bỗng nhiên như là đỉnh điểm của những sai lầm trong đời tôi. Nó phơi bày mọi thứ tôi thấy nhàm chán, vô nghĩa và không hứng thú. Thế nhưng, tôi đã ở đó, vị phó chủ tịch phụ trách bộ phận Thành công của Khách hàng trong một công ty trị giá hàng tỉ đô la, lãng phí thời gian cho những thứ không liên quan gì đến tôi. Chẳng dính dáng gì đến tôi.
Tôi dựa người vào ghế và lấy tay che mặt, ngăn ánh đèn lại để có thể tập trung vào khoảng tối bên trong mình. Lúc đầu, thời gian như ngừng trôi, và lời nhận xét nặng trĩu của con trai treo lơ lửng trước màn hình ý thức của tôi.
Sau đó, khi sự căng thẳng bên trong tôi tiếp tục tăng lên, tôi hiểu ra sự tình. Tôi đã chạm đáy cuộc đời. Một lời nhận xét chân thực từ người yêu thương tôi, như một cú tát đánh mạnh vào mặt, khiến tôi biết rằng tất cả mọi quyết định sai lầm của mình đã đẩy bản thân rơi vào hố sâu này. Tôi cần tìm hiểu lí do vì sao thước phim cuộc đời mình lại có cảnh kết mà trong đó con trai tôi tưởng rằng tôi muốn chết đi.
Và sau đó, giống như khoảnh khắc rơi tự do đầu tiên của con tàu lượn siêu tốc khi lao xuống, tâm trí tôi bắt đầu dồn dập những cảnh trong thước phim ấy – những ký ức tưởng như rời rạc nhưng rốt cuộc lại giải thích cho màn kết đau khổ tột cùng của thước phim kia.
Trong cảnh đầu tiên, tôi-năm-tuổi, đứng trên cái bục nhỏ ở giữa sân chơi của trường mẫu giáo. Tôi đang diễn thuyết cho những đứa trẻ xung quanh mình. Đứng ở góc sân chơi, giáo viên mẫu giáo yêu quý của tôi mỉm cười đầy tự hào, thích thú nhìn nhà triết học bé nhỏ đang làm say đắm khán giả bằng những ý tưởng của bản thân trong công viên Hyde được tưởng tượng. “Wow” tôi thầm nghĩ. Tôi tưởng mình đã hoàn toàn quên Efrat rồi chứ, giáo viên mẫu giáo, người đã rất giỏi trong việc nuôi dưỡng sự sáng tạo của tôi.
Chuyển sang một cảnh khác: Tôi-bảy-tuổi, đang ngồi trên giường trong phòng ngủ của chú tại nhà bà. Tôi run rẩy, chờ Chúa hiện ra và giáng xuống một tia sét thần thánh. Trong tay tôi là cái mũ kippa truyền thống của người Do Thái. Tôi vừa mới tranh luận với bà về lý do tại sao không chịu đội nó trên đầu. Tôi nói với bà: “Cháu chưa bao giờ thấy bất cứ bằng chứng nào về việc Chúa thực sự tồn tại cả”.
Cảnh tiếp theo: Tôi-13-tuổi, đang ngồi trong phòng của tôi ở khu định cư (kibbutz) – một kiểu cộng đồng tập thể đặc trưng của người Israel – nơi gia đình tôi chuyển đến khi tôi 9 tuổi. Tôi đang giận dữ, điên tiết, khi nhìn giáo viên của tôi ra khỏi phòng. Ông ta thông báo rằng tôi không thể giữ chiếc máy ghi âm mà tôi vừa nhận được từ người bà con trên thành phố cho lễ trưởng thành của mình vì như vậy sẽ không công bằng với những đứa trẻ khác.
“Bình đẳng là lý tưởng cao cả nhất của chúng ta” ông ấy nói.
“Nếu muốn lấy nó thì thầy phải bước qua xác con đã” tôi nói với ông ta trong cơn giận dữ, bất tuân, khác hẳn với tính cách thường ngày của mình. Một thời gian ngắn sau đó, gia đình tôi rời khu định cư.
Chủ đề của thước phim tôi đang xem bắt đầu trở nên rõ ràng là “Vì sao Tal quên bản thân mình là ai”.
Thước phim có những cảnh lúc tôi 18 tuổi, quyết định từ bỏ sự nghiệp trở thành nghệ sĩ nhạc jazz dù đã dành nhiều năm luyện tập trống 6 tiếng mỗi ngày. Thay vào đó, tôi đăng ký vào học viện không quân Israel, mặc dù tôi chưa bao giờ có hứng thú với máy bay.
Đổi lại, quyết định đó nhắc tôi nhớ đến niềm hân hoan khi đứng lên bục với tư cách là giáo viên luyện thi đánh giá năng lực (SAT) và rồi tôi từ bỏ tất cả để theo đuổi chứng chỉ trong lĩnh vực công nghiệp và kỹ sư phần mềm chỉ vì tôi nghe người ta kiếm được nhiều tiền ở một thứ mới mẻ được gọi là “mạng Internet”.
Tôi mở mắt ra.
“Phản bội” tôi nói lớn. Đó là tựa đề tôi đặt cho thước phim mới vừa được trình chiếu.
Tôi đã bỏ cuộc. Tôi từng là đứa trẻ sáng dạ, trí tuệ, luôn tìm kiếm sự thật, say mê nhiều điều trong thế giới diệu kỳ này. Tôi là đứa trẻ đã khóc vì những thước phim, ngưỡng mộ những người hùng, trót yêu cô gái trong một quyển sách, và tôi muốn viết nên câu chuyện tình yêu của riêng mình. Tôi muốn tìm ra sự thật về địa vị của con người, muốn chơi nhạc jazz kết hợp và muốn nói chuyện trước nhiều khán giả về những tổng hợp đúc kết gần đây nhất của mình. Tôi muốn tạo ra điều gì đó ý nghĩa, truyền cảm hứng, và có sức ảnh hưởng.
Nhưng thay vì vậy, tôi đã phản bội chính mình, những quyết định sai lầm như hàng ngàn nhát dao găm vào tâm hồn. Sai lầm cốt lõi của tôi là không dám theo đuổi tri thức và sự rõ ràng, những điều mà một người cần có để dẫn dắt cuộc đời mình hướng đến ý nghĩa, thăng hoa, cũng như khả-năng-tự-biểu-đạt, và cuối cùng là trạng thái viên mãn mà chúng ta gọi là “hạnh phúc”. Tôi đã để mọi thứ mơ hồ; tôi nghe theo lời người lớn, nghe theo những chỉ dẫn ngầm về đạo đức, văn hóa kiểu như “tìm một công việc an toàn”, “đam mê chỉ là sở thích”, “kiếm càng nhiều tiền càng tốt”, “kết hôn và có con”, và rồi kết thúc mỗi ngày, nói lời “cảm ơn” bởi lẽ người ta còn mong muốn điều gì hơn vậy nữa?
Ayn Rand đã diễn tả điều đó khá rõ trong bài viết “Nghệ thuật và sự bội tính về mặt đạo đức” rằng:
Mọi hình thức trừng phạt – từ cấm đoán triệt để, đe dọa, nổi giận, chỉ trích đến sự thờ ơ phũ phàng và sự nhạo báng – được trút lên đầu một đứa trẻ ngay khi nó có những dấu hiệu đầu tiên về Chủ nghĩa Lãng mạn (nghĩa là: ngay khi đứa trẻ bắt đầu hình thành ý thức về các giá trị đạo đức). “Cuộc đời không như vậy đâu!” và “Đừng có viển vông!” là những câu cửa miệng thể hiện rõ nhất động cơ của những kẻ công kích, đồng thời cũng là quan điểm về sự sống và về thế giới mà họ tìm cách gieo vào đứa trẻ.
Trường hợp ngoại lệ hiếm hoi, đứa trẻ này chống lại điều đó và nguyền rủa những kẻ công kích, chứ không nguyền rủa bản thân và giá trị của chính mình.
Theo tác động của quy luật nguyên nhân – kết quả, tôi đã có một cuộc đời mà tôi ngầm hướng đến – một công việc quản lý cao cấp với thu nhập tốt, ba đứa con tuyệt vời, một người vợ yêu thương, và một căn nhà đã được trả hết nợ. Cuộc sống thực sự rất đầy đủ, nhưng không phải là cuộc đời thăng hoa, tuyệt-vời-quả-cảm mà tôi từng mong muốn.
“Anh điên rồi” có thể bạn sẽ nói như vậy. “Anh đã có mọi thứ mà ai cũng phải làm việc cật lực để đạt được. Sao anh còn chưa hài lòng?”
Tôi có nên hài lòng không?
Chúng ta đang nỗ lực hết sức vì điều gì? Sự an toàn? Thoải mái? Dự đoán trước được? Tiền bạc? Danh vọng? Nếu đó là những gì bạn muốn, thì bạn đọc sai sách rồi. Quyển sách này nói về một cuộc đời thăng hoa, ý nghĩa, có-khả-năng-biểu-đạt, và viên mãn. Nó sẽ xoay quanh việc bạn viết nên câu chuyện cuộc đời tuyệt vời nhất dựa trên sự thúc đẩy bởi những giá trị sâu sắc nhất của bản thân.
Giờ, để tôi hỏi bạn: bạn có đang sống một cuộc đời thăng hoa không? Bạn có biết phương tiện gì mang bạn đến với sự đam mê và ý nghĩa không? Bạn có hình dung cách làm thế nào để mở ra con đường hướng đến hành trình tuyệt-vời-quả-cảm của bản thân? Bạn có biết những hoạt động sáng tạo, con người, nơi chốn và sự việc nào là một phần của hành trình đó? Bạn có biết làm thế nào để dẫn dắt cuộc đời mình hướng đến những điều đó? Bạn có đang sống một cuộc đời mà cho đến ngày cuối cùng trên thế gian này bạn có thể kết lại bằng câu nói: “tôi không hối tiếc một việc gì cả; tôi đã sống cuộc đời mình thật trọn vẹn rồi. Tôi hiểu rõ bản thân mình và đã dành phần lớn thời gian để theo đuổi một cách nồng nhiệt, có mục đích, và kiên định những thứ mang lại cho tôi ý nghĩa, sự tự tôn, và niềm vui sâu sắc, bền vững. Tôi tự hào về bản thân và những điều mà tôi đã đạt được.”
Trước khi nhận xét của con trai làm tôi thức tỉnh vào buổi sáng thứ Hai đó, và khiến cho tôi tự nhận thức bản thân sâu sắc hơn, hầu hết câu trả lời của tôi cho những câu hỏi kia đều là “không”. Tôi đang sống cuộc đời mà tôi gọi là “không có gì để than phiền” – không sống “trọn vẹn” mỗi ngày, mỗi tuần, mỗi tháng, mỗi năm trôi qua, lãng phí thời gian hữu hạn, quý báu của mình trên trái đất này, không trải nghiệm trạng thái người hùng hân hoan, có mục đích, đầy năng lượng, hòa điệu sâu sắc đang dần được hình thành.
Ngay cả khi mang theo những mục đích tốt đẹp nhất, nhiều cá nhân chăm chỉ tìm kiếm hạnh phúc vẫn mắc phải sai lầm mang tính chiến lược nghiêm trọng đến nỗi khiến họ rơi vào giai đoạn tuyệt vọng và đánh mất ý nghĩa của cuộc đời. Họ không hiểu đúng những điều kiện để đạt được trạng thái thịnh vượng của con người, và kết quả là, họ theo đuổi những mục tiêu và đích đến sai lầm. Theo kinh nghiệm của tôi, những người không giải quyết vấn đề sẽ ngày càng tồi tệ hơn, và cuộc đời nhạt nhẽo, thiếu đam mê, “không có gì để than phiền” của họ dần trở thành một vòng xoáy xoắn ốc dẫn đến thất vọng và trống rỗng. Họ thức dậy mỗi ngày chỉ để “làm cho xong chuyện”, đôi khi họ tìm kiếm khoái cảm thoáng qua, ngắn ngủi chỉ để cảm thấy mình còn cảm nhận được thứ gì đó.
Bạn tôi nghĩ rằng nếu anh ấy có thể làm tình với một cô gái đẹp nữa, điều đó sẽ khiến anh ấy hạnh phúc. Nhưng không phải vậy.
Người hàng xóm của tôi dành thời gian và tiền bạc của bản thân cho những cái gọi là hành động cao cả, nghĩ rằng nó sẽ khiến cô ấy cảm thấy bản thân mình tốt đẹp. Nhưng không bao giờ như vậy.
Người họ hàng của tôi, người quyết định “đến gần với Chúa”, nghĩ rằng như vậy sẽ mang lại ý nghĩa cho cuộc đời của anh ta. Nhưng anh ta chỉ trở nên bối rối hơn, và cơn khủng hoảng của anh ta ngày càng trầm trọng hơn.
Những người đồng sự theo chủ nghĩa khắc kỷ của tôi ở thung lũng Sillicon lên án tài sản và tất cả những thứ vật chất, nghĩ rằng việc tối giản hoá sự tồn tại của bản thân sẽ khiến họ hạnh phúc. Nhưng họ càng trở nên hoài nghi và hờ hững, rồi cõi niết bàn, mà bậc thầy khắc kỷ hứa hẹn với họ, không bao giờ đến cả.
Những người bạn chơi poker của tôi nghĩ rằng chấp nhận một công việc tẻ nhạt chỉ vì tiền là lựa chọn thông minh, thực tế, rồi tự hỏi vì sao khủng hoảng tuổi trung niên lại tác động đến họ nghiêm trọng như vậy.
Có vô số cách hiểu sai trạng thái thịnh vượng vốn khó nắm bắt và đầy thách thức của con người, và dường như chúng ta đang thử tất cả những cách đó. Rồi khi mọi thứ không hiệu quả, bi kịch thực sự xảy ra: nhiều người thậm chí ngừng tìm kiếm câu trả lời. Họ đánh mất đam mê. Ngọn lửa trong họ lụi tàn. Điều này thật đáng buồn. Đừng đánh đổi bằng cái giá như vậy.
Nếu bạn giống tôi – người tin rằng cuộc đời mình thực sự là một hành trình tuyệt-vời-quả-cảm (dù hiện tại chẳng có vẻ gì là tuyệt-vời-quả-cảm) – thì vẫn sẽ có một cách để cho bạn dẫn dắt đời mình hướng đến con đường ấy. Tôi xem những điều mình chọn theo đuổi là thiêng liêng và đáng giá với khoảng thời gian của tôi trên trái đất này. Điều tôi hết sức tôn kính chính là cuộc đời mình, tiềm năng mà tôi có, những giá trị tôi theo đuổi và cuộc đời thăng hoa của bản thân.
Hành trình mà tôi mời bạn dấn thân sẽ đòi hỏi bạn phải giữ gìn hoặc khơi lại “ngọn lửa”, “tia sáng” và sự quyết tâm mãnh liệt từ bên trong, rằng cuộc đời bạn có thể tuyệt vời hơn hiện tại. Bạn xứng đáng trở thành người hùng mà bạn mong muốn và xứng đáng có được lòng tự tôn nguyên vẹn của một người nỗ lực để sống một cuộc đời có ý nghĩa sâu sắc, và có-khả-năng-tự-biểu-đạt. Quyển sách này dành cho những ai mong muốn trở thành người hùng. Nó hướng đến những người trung thực, có lý trí, nghiêm túc và đầy khát vọng, những người muốn làm cho khoảng thời gian hữu hạn của bản thân trên trái đất này trở nên có ý nghĩa và vui vẻ nhất có thể – tức là, sống một cuộc đời có giá trị và mở ra một con đường xứng đáng để theo đuổi.
<< Phần trước << | | | | | >> Phần tiếp theo
<<Trở lại mục lục>>
REASON 